Hipertrigliseridemi
Hipertrigliseridemi (İng. hypertriglyceridemia), kanda trigliserit düzeyinin normalin üzerine çıkmasıdır. Ağır biçimi akut pankreatit riski taşır; hafif-orta yükseklikler ise kardiyovasküler riskle ilişkilidir.
Etimoloji
Trigliserit adı, üç yağ asidinin gliserole bağlanmasıyla oluşan yapıyı belirtir; Yunanca hyper (aşırı) ön eki yüksekliği anlatır.
Klinik bağlam
Trigliseritler, kanda şilomikronlar ve çok düşük yoğunluklu lipoproteinlerle taşınır. Yükselme, üretimin artması ya da lipoprotein lipaz aracılı temizlenmenin yetersiz kalmasıyla oluşur. Nedenler birincil ve ikincil olarak ayrılır; uygulamada çoğu hastada genetik yatkınlık zemininde ikincil bir etkenin eklenmesi söz konusudur.[1]
İkincil nedenler arasında denetimsiz diabetes mellitus, obezite ve metabolik sendrom, aşırı alkol kullanımı, hipotiroidi, gebelik — özellikle üçüncü trimester —, kronik böbrek hastalığı ve nefrotik sendrom, karaciğer hastalıkları ve ilaçlar bulunur. Sorumlu ilaçlar östrojenler, kortikosteroidler, tiyazidler, seçilmiş beta blokerler, retinoidler, antipsikotikler, immünsupresifler ve bazı antiretrovirallerdir. Bu nedenlerin araştırılıp düzeltilmesi tedavinin ilk adımıdır.
Birincil biçimler arasında ailesel hipertrigliseridemi, ailesel birleşik hiperlipidemi ve ender görülen ailesel şilomikronemi sendromu yer alır; sonuncusu lipoprotein lipaz yolağındaki bozukluklara bağlıdır, çocukluktan itibaren çok yüksek düzeylerle ve yineleyen pankreatit ataklarıyla seyreder.
Belirtiler çoğunlukla yoktur; yükseklik rutin incelemede saptanır. Çok yüksek düzeylerde eruptif ksantomlar, lipemia retinalis — retina damarlarının süt beyazı görünmesi —, hepatosplenomegali ve karın ağrısı görülebilir. Serum örneği süt görünümünde bulanık olur; bu, laboratuvarda dikkat çeken bir bulgudur.
En önemli akut komplikasyon pankreatittir. Risk, trigliserit düzeyi belirli bir eşiği aştığında belirgin biçimde artar ve hipertrigliseridemi, safra taşı ile alkolden sonra pankreatitin üçüncü sık nedenidir. Bu hastalarda amilaz ve lipaz düzeyleri yanıltıcı biçimde düşük ölçülebilir; bu, tanının atlanmasına yol açan bir tuzaktır.
Kardiyovasküler açıdan, trigliseritten zengin lipoproteinlerin kalıntı parçacıklarının aterojenik olduğu kabul edilir. Ancak tedavi hedefi öncelikle LDL kolesterol ve non-HDL kolesteroldür; trigliserit yüksekliği, altta yatan metabolik bozukluğun göstergesi olarak değerlendirilir. Laboratuvar açısından, trigliserit belirgin biçimde yüksekse hesaplanan LDL değeri güvenilirliğini yitirir; bu durumda doğrudan ölçüm, non-HDL kolesterol ya da apolipoprotein B kullanılmalıdır.[2]
Yönetimin temeli yaşam biçimi düzenlemesidir: kilo verme, düzenli fiziksel etkinlik, basit şeker ve rafine karbonhidratın azaltılması, alkolün kesilmesi ve glisemik denetimin sağlanması. Bu önlemler, orta düzey yüksekliklerin büyük bölümünde belirgin düzelme sağlar. Sorumlu ilaçların gözden geçirilmesi ve mümkünse değiştirilmesi gerekir.
İlaç tedavisinde fibratlar, pankreatit riski taşıyan yüksek düzeylerde ilk seçenektir. Yüksek doz omega-3 yağ asitleri de kullanılır. Kardiyovasküler risk yüksek olan hastalarda statin tedavisi sürdürülür; statin ile fibrat birlikte kullanıldığında miyopati riskinin artabileceği göz önünde bulundurulur. Nikotinik asit türevlerinin sonlanımı iyileştirmediği gösterildiğinden kullanımı geri plandadır.
Hipertrigliseridemiye bağlı akut pankreatitte tedavi genel pankreatit yönetimiyle aynıdır; ek olarak ağızdan alımın kesilmesi düzeyleri hızla düşürür. Ağır olgularda insülin infüzyonu ve seçilmiş hastalarda plazmaferez uygulanır; ancak plazmaferezin sonlanımı iyileştirdiğine ilişkin kanıtlar sınırlıdır ve karar bireysel verilir. Atak sonrasında yineleme riski yüksek olduğundan uzun süreli tedavi ve izlem planlanmalıdır.
Parenteral beslenme ve propofol infüzyonu alan yoğun bakım hastalarında lipid yükü nedeniyle trigliserit düzeylerinin izlenmesi önerilir; uzamış yüksek doz propofol kullanımında bu izlem, propofol infüzyon sendromu açısından da uyarıcıdır.
Eş anlamlılar
- Trigliserit yüksekliği