Karbondioksit absorbanı

Karbondioksit absorbanı (İng. carbon dioxide absorbent), yeniden solutma esasına dayanan anestezi devrelerinde hastanın verdiği havadaki karbondioksiti kimyasal olarak bağlayarak uzaklaştıran granül dolgudur. Çember sistemin vazgeçilmez bileşenidir ve düşük taze gaz akımıyla çalışmayı olanaklı kılar.

Etimoloji

"Absorban", Latince absorbere (emmek, soğurmak) fiilinden türeyen ve emici maddeyi belirten terimdir. Klasik ürünün adı olan "sodalime" ise bileşimindeki sodyum hidroksit ve kalsiyum hidroksitin (kireç) İngilizce adlarının birleşiminden gelir.

Klinik bağlam

Emilim, karbondioksitin granüllerdeki su ile birleşerek karbonik asit oluşturması ve bu asidin hidroksitlerle nötralize edilmesi temeline dayanır; tepkime sonucunda kalsiyum karbonat, su ve ısı açığa çıkar. Bu nedenle çalışan bir absorban kabı ılık olur ve devrede nem artar — ikisi de tepkimenin sürdüğünü gösteren pratik işaretlerdir. Granüller, tükendiklerinde renk değiştiren bir pH göstergesi içerir; ancak bu değişim, kullanım dışı bırakılan granüllerde zamanla geri dönebildiğinden tek başına güvenilir bir ölçüt değildir. Tükenmenin tek güvenilir göstergesi, kapnografide inspirasyon başlangıcındaki karbondioksit düzeyinin sıfırdan yüksek olmasıdır.

Absorbanın işlevi, düşük akım anestezinin temelini oluşturur. Taze gaz akımı azaltıldığında hastanın verdiği gaz karışımı büyük ölçüde geri solutulur; karbondioksitin uzaklaştırılması bu sistemde solunumun sürdürülebilmesinin ön koşuludur. Düşük akım uygulaması, anestezik tüketimini ve maliyeti azaltır, solunan gazın ısı ve nemini korur, ayrıca atık gaz uzaklaştırma sistemine giden gaz miktarını ve dolayısıyla hem mesleki maruziyeti hem çevresel etkiyi düşürür.

Absorbanların kimyasal bileşimi, güvenlik açısından belirleyicidir. Güçlü baz içeren klasik ürünler, uçucu anesteziklerle istenmeyen tepkimelere girebilir. Sevofluran ile temasında, özellikle kuru ve sıcak granüllerde, nefrotoksik olabileceği bildirilen Bileşik A oluşur; bu nedenle sevofluran kullanımında belirli bir taze gaz akımının altına inilmemesi geleneksel olarak önerilmiştir. Daha önemli bir sorun, desfluran ve izofluran gibi ajanların kurumuş güçlü bazlı absorbanla tepkimeye girerek karbonmonoksit üretmesidir; ağır olgularda hastada fark edilmeyen karbonmonoksit zehirlenmesi gelişebilir. Ayrıca sevofluranın kuru absorbanla verdiği şiddetli ekzotermik tepkime, absorban kabında aşırı ısınmaya, erimeye ve yangına yol açan olgularla sonuçlanmıştır. Bu risklerin tümü granüllerin kurumasıyla ilişkilidir; kuruma ise en sık, cihazın uzun süre yüksek taze gaz akımıyla ve hasta bağlı değilken açık bırakılmasıyla oluşur. Bu nedenle hafta sonu ya da gece boyunca akımın kapatılması temel bir güvenlik önlemidir.

Günümüzde güçlü baz içermeyen ya da çok az içeren ürünler (kalsiyum hidroksit temelli absorbanlar ve lityum hidroksit içerenler) yaygınlaşmıştır. Bu ürünler karbonmonoksit ve Bileşik A oluşumunu pratik olarak ortadan kaldırır; buna karşılık emme kapasiteleri genellikle daha düşüktür ve maliyetleri yüksektir.

Kullanımda dikkat edilecek noktalar arasında granül boyutu ve paketleme yer alır. Çok ince granüller direnç ve tozlanma yaratır, çok iri olanlar ise temas yüzeyini azaltır. Kabın gevşek doldurulması, gazın granüller arasından kanal açarak geçmesine yol açar ve emilim verimini düşürür. Granül tozunun devreye taşınması, solunum yollarında iritasyona neden olabilir.

Klinik tuzakların başında, renk değişiminin tükenmeyi göstermede tek ölçüt sayılması gelir; kapnogramda taban çizgisinin yükselmesi daha erken ve güvenilir uyarıdır. Bir diğeri, düşük akım uygulanırken absorbanın çalışma kapasitesinin gözden kaçırılmasıdır; taze gaz akımı azaldıkça absorbanın yükü artar. Ayrıca açıklanamayan devre ısınması, beklenmedik anestezik derinlik değişikliği ya da hastada açıklanamayan karboksihemoglobin yüksekliğinde, kurumuş absorban olasılığı akla getirilmelidir.

Eş anlamlılar

• Sodalime
• Soda kireci
• CO2 absorbanı

İlgili terimler

• Anestezi cihazı
• Anestezi devresi
• Kapnografi
• Vaporizatör
• Minimum alveolar konsantrasyon