Çember sistem
Çember sistem (İng. circle system), anestezi cihazında hastanın verdiği gazın karbondioksitten arındırıldıktan sonra yeniden solutulmasını sağlayan, tek yönlü valflerle döngüsel akış oluşturan solunum devresidir. Günümüzde erişkin anestezisinde en yaygın kullanılan devre tipidir.
Etimoloji
Ad, gazın devre içinde kapalı bir çember boyunca tek yönde dolaşmasından gelir; İngilizce circle sözcüğü de aynı geometrik benzetmeyi taşır.
Klinik bağlam
Sistem yedi temel bileşenden oluşur: taze gaz girişi, inspiratuvar ve ekspiratuvar tek yönlü valfler, iki hortum kolu, Y parçası, aşırı basıncı boşaltan basınç sınırlayıcı valf, rezervuar balon ve karbondioksit absorbanı kabı. Tek yönlü valfler akışın yönünü belirler ve verilen gazın inspiratuvar kola geri kaçmasını engeller; bu valflerin doğru çalışması sistemin güvenliğinin temelidir. Hastanın verdiği gaz absorban kabından geçerek karbondioksitten arındırılır, taze gazla karışır ve yeniden solutulur.[1]
Yeniden solutmanın sağladığı üstünlükler belirgindir. Taze gaz akımı düşürülebildiğinden uçucu anestezik ve oksijen tüketimi azalır; bu hem maliyeti hem atık gaz uzaklaştırma sistemine giden gaz miktarını düşürür. Ayrıca ekshale gazın ısı ve nemi korunur, böylece hastanın solunum yolu mukozası kurumaz ve ısı kaybı azalır — uzun ameliyatlarda hipoterminin önlenmesine katkıda bulunur. Çevresel açıdan da anlamlıdır: uçucu ajanlar güçlü sera gazlarıdır ve salınımın azaltılması düşük akım anestezi uygulamasının başlıca gerekçelerindendir.
Sistemin en önemli klinik özelliği, ayar düğmesindeki değer ile hastanın soluduğu derişimin birbirinden farklı olabilmesidir. Taze gaz akımı düşürüldükçe devredeki gazın yenilenmesi yavaşlar; vaporizatör ayarı değiştirildiğinde hastadaki derişimin buna ulaşması dakikalar alır. Bu gecikme, indüksiyonda ve derinlik değişikliklerinde geçici olarak yüksek akım kullanılmasını gerektirir. Aynı ilke oksijen için de geçerlidir: çok düşük akımlarda, hastanın oksijen tüketimi nedeniyle devredeki oksijen oranı zamanla düşebilir ve tehlikeli düzeye inebilir. Bu nedenle düşük akım uygulamasında solunan gazın oksijen, karbondioksit ve anestezik derişimlerinin sürekli analiz edilmesi zorunludur; analizör olmadan düşük akım güvenli değildir.
Nitrojen birikimi, kapalı ve çok düşük akımlı uygulamalarda karşılaşılan bir sorundur; hastanın dokularından salınan azot devrede birikerek oksijen oranını seyreltir. Benzer biçimde aseton, metan ve karbonmonoksit gibi maddeler de birikebilir. Bu nedenle çok düşük akım uygulamalarında devrenin aralıklı olarak yüksek akımla yıkanması önerilir.
Güvenlik açısından başlıca sorunlar arasında tek yönlü valflerin sıkışması ya da yetersiz kapanması yer alır; bu durumda karbondioksit içeren gaz yeniden solutulur ve kapnogramda inspirasyon başlangıcındaki değerin sıfırdan yüksek olması ile fark edilir. Aynı bulgu absorbanın tükenmesinde de görülür; ayrım, absorban kabının ısınması ve renk değişimi gibi bulgularla desteklenir ancak kesin çözüm her iki olasılığın da denetlenmesidir. Devrede kaçak, hortum bağlantılarının ayrılması ve absorban kabının sızdırması diğer sık sorunlardır; günlük cihaz kontrolü ve kaçak testi bunları önler.
Kurumuş absorbanla ilişkili riskler ayrıca önemlidir: desfluran ve izofluran güçlü bazlı kuru absorbanla tepkimeye girerek karbonmonoksit üretebilir, sevofluran ise şiddetli ısınmaya ve nadiren yangına yol açabilir. Cihazın kullanılmadığı sürelerde taze gaz akımının kapatılması bu riski büyük ölçüde önler.
Klinik tuzakların başında, devrenin bağlantı kontrolünün yapılmadan hastaya bağlanması gelir; ters takılmış hortum ya da sıkışmış valf, ancak hasta bağlandıktan sonra fark edilir. Bir diğeri, düşük akım uygulanırken vaporizatör ayarının hasta derinliğiyle eşitlenmesi ve soluk sonu derişimin izlenmemesidir. Ayrıca malign hipertermi riski taşıyan hastalarda devrenin ve absorbanın uçucu ajan kalıntılarından arındırılması gerektiği unutulmamalıdır.
Eş anlamlılar
- Çember devre
- Circle sistem
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Gropper MA ve ark. (ed.), Miller's Anesthesia, 9. baskı, 2020.