Kriptokokoz
Kriptokokoz (İng. cryptococcosis), kriptokok mantarlarının yol açtığı, başlıca bağışıklığı baskılanmış kişilerde görülen enfeksiyondur.
Etimoloji
Etkenin bilimsel adından türetilmiştir.
Klinik bağlam
Etken kapsüllü bir mayadır. Kapsül, fagositozdan korunmayı sağlar ve iltihabi yanıtı baskılar; bu nedenle enfeksiyon sırasında beklenen bulgular silik kalır.[1]
Bulaş solunum yoluyla gerçekleşir; akciğerden kana geçerek merkezî sinir sistemine yerleşme eğilimi gösterir.
Başlıca risk grubu ileri HIV enfeksiyonu hastalarıdır; ayrıca organ nakli alıcıları, uzun süreli kortikosteroid kullananlar ve ileri karaciğer hastalığı olanlar risk taşır. Cryptococcus gattii ise bağışıklığı normal kişilerde de hastalık yapabilir.
En sık ve en ağır tablo kriptokok menenjitidir. Baş ağrısı, bulantı ve zihinsel değişiklik sinsi biçimde gelişir; ateş ve ense sertliği sıklıkla bulunmaz.
Akciğer tutulumu nodül ya da infiltrasyon biçiminde görülür; bağışıklığı normal kişilerde belirtisiz kalabilir ve rastlantısal saptanabilir.
Deri lezyonları, yaygın hastalığın göstergesidir; molluskum benzeri görünüm nedeniyle atlanabilir. Bu nedenle bağışıklığı baskılanmış hastada yeni ortaya çıkan deri lezyonları biyopsi gerektirir.
Tanıda kapsül antijeninin kanda ve beyin omurilik sıvısında saptanması hızlı ve duyarlıdır; yatak başı hızlı testler bulunmaktadır. Çini mürekkebi mikroskopisi ve kültür de kullanılır.
Yönetimin en kritik yönü kafa içi basınç artışının denetlenmesidir. Yüksek basınç, körlük ve ölümün başlıca nedenidir; yinelenen lomber ponksiyonla sıvı boşaltılması tek başına gidişi iyileştirir. Bu basamak sıklıkla atlanır.
Kortikosteroid uygulaması bu amaçla yararlı değildir; yapılan çalışmalarda gidişi kötüleştirdiği gösterilmiştir.
Tedavi üç aşamalıdır: yoğun başlangıç, yerleştirme ve idame. İlaçların birlikte kullanımı tek başına kullanıma üstündür; ilaç yan etkileri açısından yakın izlem gerekir.
Antiretroviral tedavinin zamanlaması belirleyicidir. Menenjitte çok erken başlanması, bağışıklık onarım iltihabi sendromu nedeniyle ölüm oranını artırır; bu nedenle antifungal tedaviden birkaç hafta sonra başlanır.
Bağışıklık onarım sendromu geliştiğinde tablo tedavi başarısızlığı sanılabilir; ayrım kültür sonuçları ve klinik seyirle yapılır.
Korunmada, ileri bağışıklık yetmezliği olan hastalarda serum antijen taraması ve belirti çıkmadan tedavi uygulanması etkilidir.
Eş anlamlılar
- Kriptokok enfeksiyonu
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Bennett JE ve ark. (ed.), Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases, 9. baskı, 2020.