Ense sertliği
Ense sertliği (İng. nuchal rigidity), boynun öne doğru bükülmesine karşı ortaya çıkan istemsiz kas direncidir.
Etimoloji
Türkçe ense sözcüğü ile sertlik sözcüğünün birleşimidir; Latince nucha ense anlamındadır.
Klinik bağlam
Bulgu, beyin zarlarının uyarılmasına karşı gelişen koruyucu kas kasılmasını yansıtır. Hasta sırtüstü yatarken başın öne bükülmesi denendiğinde direnç alınır; yana çevirme genellikle serbesttir. Bu ayrım, servikal omurga kaynaklı sertlikten ayırt etmeye yardımcıdır.[1]
En önemli iki nedeni menenjit ve subaraknoid kanamadır. Menenjitte ateş, baş ağrısı ve bilinç değişikliğiyle birlikte görülür; subaraknoid kanamada ise ani başlayan, hastanın yaşamındaki en şiddetli baş ağrısı öyküsü tipiktir ve sertlik birkaç saat sonra ortaya çıkabilir. Bu gecikme, erken saatlerde muayenenin normal bulunmasına yol açar.
Muayenede Kernig ve Brudzinski belirtileri de değerlendirilir; ancak bu bulguların duyarlılığı düşüktür. En kritik klinik tuzak, sertliğin bulunmamasının menenjiti dışlamamasıdır. Yaşlılarda, bağışıklığı baskılanmış hastalarda, bebeklerde ve derin bilinç bozukluğu olanlarda bulgu görülmeyebilir. Bebeklerde huzursuzluk, beslenmede azalma ve bıngıldakta kabarıklık daha değerlidir.
Bu nedenle klinik kuşku varlığında bulgunun yokluğuna güvenilmez. Ateş, baş ağrısı ve bilinç değişikliği olan hastada lomber ponksiyon planlanır ve tedavi geciktirilmez. Bakteriyel menenjit kuşkusunda antibiyotik tedavisi, görüntüleme ya da ponksiyon beklenmeden başlatılmalıdır; her saatlik gecikme ölüm oranını artırır.
Görüntüleme, ponksiyon öncesi belirli durumlarda gereklidir: odaksal nörolojik bulgu, nöbet, ileri bilinç bozukluğu, bağışıklık baskılanması ya da papilödem varlığında. Bu ölçütlerin dışında görüntüleme beklemek gereksiz gecikme yaratır.
Diğer nedenler arasında beyin zarlarını tutan tümörler, ensefalit, retrofaringeal apse, tetanoz, servikal disk hastalığı, boyun travması ve bazı ilaçlara bağlı distonik tepkimeler sayılır. Tetanozda çene kilitlenmesi eşlik eder; ilaca bağlı distonide ise antikolinerjik tedaviye hızlı yanıt alınır.
Ayrıca serebellar herniasyon ve arka çukur lezyonlarında da benzer direnç görülebilir; bu durumda bulgunun yanlış yorumlanması, ponksiyonun tehlikeli biçimde uygulanmasına yol açabilir.
Travma öyküsü olan hastada boyun hareketi denenmeden önce omurga yaralanması dışlanmalıdır; bu, temel bir güvenlik kuralıdır.
Değerlendirmede bulgunun tek başına değil, ateş, bilinç düzeyi, döküntü, odaksal bulgu ve baş ağrısının niteliğiyle birlikte yorumlanması gerekir. Basmakla solmayan döküntü eşlik ediyorsa meningokoksemi düşünülür ve tedavi acilen başlanır.
Eş anlamlılar
- Meninks irritasyonu bulgusu
- Nukal rijidite
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Ropper AH ve ark., Adams and Victor's Principles of Neurology, 12. baskı, 2023.