Mezensefalon

Mezensefalon (İng. midbrain; Yun. mesos "orta" + enkephalos "beyin"), beyin sapının en üst bölümüdür. Ponsu diensefalona bağlar; göz hareketleri, işitsel ve görsel refleksler ile hareketin düzenlenmesinde görev alır.

Etimoloji

Yunanca orta anlamındaki mesos ile beyin anlamındaki enkephalos sözcüklerinden türetilmiştir; Türkçede orta beyin olarak da anılır.

Klinik bağlam

Yapı üç bölümden oluşur. Önde serebral pedinküller, inen kortikospinal ve kortikobulbar lifleri taşır. Ortada tegmentum yer alır; burada kırmızı çekirdek, substansiya nigra, okülomotor ve troklear sinir çekirdekleri ile retiküler formasyonun bir bölümü bulunur. Arkada tektum, üst ve alt tepecikleri barındırır: üst tepecikler görsel, alt tepecikler işitsel reflekslerin merkezidir. Ortasından geçen Sylvius akuaduktusu, üçüncü ve dördüncü ventrikülleri birbirine bağlar.

Klinik açıdan en görünür işlevi göz hareketlerinin denetimidir. Okülomotor sinir çekirdeği burada bulunur ve pupil ışık refleksinin parasempatik yolu buradan çıkar. Bu nedenle mezensefalon lezyonlarında pupil yanıtı bozulur; tek taraflı pupil genişlemesi ve ışığa yanıtsızlık, unkal herniasyonun klasik erken bulgusudur ve acil değerlendirme gerektirir. İki taraflı orta genişlikte ve yanıtsız pupiller de mezensefalik hasarı düşündürür.

Damarsal sendromlar bölgeye özgüdür. Weber sendromunda aynı tarafta okülomotor felç ile karşı tarafta hemiparezi bulunur; lezyon serebral pedinkül düzeyindedir. Benedikt sendromunda okülomotor felce karşı tarafta istemsiz hareketler eşlik eder. Parinaud sendromunda yukarı bakış felci, ışık-yakın uyumsuzluğu ve kapak retraksiyonu görülür; pineal bölge tümörleri ve akuaduktus çevresindeki lezyonlarla ilişkilidir. Baziler arterin tepe tıkanıklığı, mezensefalon ve talamusu birlikte etkileyerek bilinç bozukluğu ve göz hareket bozukluklarıyla seyreder.

Akuaduktusun dar bir geçit olması nedeniyle tıkanması obstrüktif hidrosefaliye yol açar; konjenital darlık, tümör, kanama ve enfeksiyon sonrası yapışıklıklar başlıca nedenlerdir. Bu durumda üçüncü ve yan ventriküller genişlerken dördüncü ventrikül normal kalır; bu görüntüleme örüntüsü tıkanıklığın düzeyini gösterir ve tedavi seçimini belirler.

Substansiya nigra, dopaminerjik nöronların ana kaynağıdır; bu nöronların kaybı Parkinson hastalığının temelini oluşturur. Kırmızı çekirdek, hareketin düzenlenmesinde rol oynar; bu bölgeyi ilgilendiren lezyonlarda tremor ve istemsiz hareketler görülür.

Bilinç açısından mezensefalon, yükselen retiküler aktive edici sistemin geçtiği dar bir koridordur; bu nedenle küçük bir lezyon bile derin bilinç bozukluğuna yol açabilir. Buna karşılık geniş bir hemisfer lezyonu, beyin sapına bası yapmadıkça komaya neden olmaz — bu çıkarım, bilinç bozukluğu olan hastada lezyon yerinin daraltılmasında kullanılır.

Muayenede mezensefalik işlev, pupil yanıtları, göz hareketleri ve dekortike-deserebre yanıt örüntüsüyle değerlendirilir. Rostralden kaudale doğru ilerleyen bulgu kaybı, herniasyonun ilerlediğini gösterir. Beyin ölümü değerlendirmesinde pupil ve kornea reflekslerinin yokluğu aranan bulgular arasındadır; sedatif etkisi, hipotermi ve metabolik bozukluklar dışlanmadan bu değerlendirme geçerli değildir.

Görüntülemede mezensefalonun biçimi tanısal ipuçları verir: ilerleyici supranükleer felçte üst bölümünün atrofisi, orta hat kesitinde tipik bir görünüm oluşturur. Ozmotik demiyelinizasyon sendromunda pons ve çevresindeki bölgeler tutulur.

Eş anlamlılar

• Orta beyin
• Mesencephalon

İlgili terimler

• Beyin sapı
• Bulbus
• Pons
• Retiküler formasyon
• Hidrosefali