Mikrositer anemi
Mikrositer anemi (İng. microcytic anemia), alyuvarların normalden küçük olduğu anemi biçimidir.
Etimoloji
Yunanca mikros (küçük) ve kytos (hücre) sözcükleri ile anemi teriminin birleşimidir.
Klinik bağlam
Tanım, ortalama eritrosit hacminin normal sınırın altında olmasına dayanır. Küçük hücre oluşumunun ortak nedeni, hemoglobin üretiminin yetersizliğidir; hücreler yeterli hemoglobin biriktiremediği için bölünmeye devam eder ve küçük kalır.[1]
Nedenler dört başlıkta toplanır: demir eksikliği, talasemi ve diğer hemoglobin bozuklukları, kronik hastalık anemisi ve sideroblastik anemiler. Bu dörtlü, ayırıcı tanının çerçevesini oluşturur.
En sık neden demir eksikliği anemisidir. Ferritin düzeyinin düşüklüğü tanı koydurucudur; ancak ferritin aynı zamanda akut faz belirteci olduğundan iltihabi durumlarda normal ya da yüksek bulunabilir. Bu durumda transferrin doygunluğu ve daha yüksek eşik değerler kullanılır.
Demir eksikliği saptandığında asıl soru, nedenin ne olduğudur. Erişkin erkekte ve menopoz sonrası kadında saptanan eksiklik, aksi gösterilene dek sindirim sistemi kanaması olarak değerlendirilir ve endoskopik inceleme yapılır. Yalnızca demir verilip nedenin araştırılmaması, gizli kolorektal kanser tanısının gecikmesine yol açar; bu, alanın en ciddi hatasıdır.
Talasemi taşıyıcılığı, ikinci sık nedendir ve sıklıkla demir eksikliğiyle karıştırılır. Ayrımda pratik bir ipucu, taşıyıcılıkta alyuvar sayısının korunmuş hatta artmış olmasıdır; demir eksikliğinde ise sayı da azalır. Ferritin ölçümü ayrımı kesinleştirir. Yanlış tanı sonucu verilen uzun süreli demir tedavisi, gereksiz olduğu gibi demir birikimine yol açabilir.
Ters yönde bir tuzak da vardır: eşlik eden demir eksikliği, hemoglobin elektroforezinde taşıyıcılık göstergesi olan bandı düşürerek tanıyı gizler. Bu nedenle tarama programlarında demir eksikliğinin önce düzeltilmesi gerekir.
Kronik hastalık anemisi genellikle normal hücre boyutuyla seyreder; ancak uzun süreli olgularda küçük hücreli hale gelebilir. Zeminde, iltihabi sitokinlerin uyardığı hepsidin artışı ve demirin makrofajlarda hapsolması bulunur; bu nedenle depo demiri yeterli olduğu halde kullanılamaz.
Sideroblastik anemiler kalıtsal ya da edinseldir; kurşun zehirlenmesi, alkol kullanımı, bazı ilaçlar ve bakır eksikliği nedenler arasındadır. Kurşun zehirlenmesinde karın ağrısı, nöropati ve alyuvarlarda bazofilik noktalanma tanısal ipuçlarıdır.
Değerlendirmede tam kan sayımı, periferik yayma, ferritin, serum demiri, demir bağlama kapasitesi, transferrin doygunluğu, retikülosit sayımı ve gerektiğinde hemoglobin elektroforezi kullanılır.
Tedavi nedene yöneliktir. Demir eksikliğinde ağızdan demir çoğu hastada yeterlidir; gün aşırı uygulamanın emilimi artırdığı gösterilmiştir. Yanıt, retikülosit artışı ve hemoglobin yükselmesiyle izlenir; yanıtsızlık uyum sorununu, emilim bozukluğunu ya da süren kanamayı düşündürür.
Eş anlamlılar
- Küçük hücreli anemi
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Hoffman R ve ark., Hematology: Basic Principles and Practice, 8. baskı, 2023.