Nöroaksiyel uygulama

Nöroaksiyel uygulama (İng. neuraxial technique), ilacın omurilik çevresindeki boşluklara verilerek anestezi ya da analjezi sağlanmasıdır.

Etimoloji

Yunanca neuron (sinir) ve Latince axis (eksen) sözcüklerinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

İki temel yöntem vardır. Spinal anestezide ilaç doğrudan beyin omurilik sıvısına verilir; küçük dozla hızlı ve yoğun blok sağlanır. Epidural anestezide ise ilaç sert zarın dışındaki boşluğa verilir; etki daha yavaş başlar, daha büyük hacim gerekir ve kateterle sürdürülebilir.

Kullanım alanları sezaryen, doğum analjezisi, alt karın ve alt uzuv ameliyatları, ürolojik girişimler, ameliyat sonrası ağrı yönetimi ve bazı kronik ağrı tedavileridir.

Sempatik blok, en önemli fizyolojik etkidir. Damar genişlemesi ve kalbe dönüşün azalması hipotansiyona yol açar; yüksek düzeyli bloklarda kalp hızını artıran sinir lifleri de bloke olduğundan bradikardi eklenir. Bu nedenle uygulama öncesi hacim durumunun değerlendirilmesi ve vazopressör hazırlığı gereklidir. Hacim kaybı olan hastada uygulama, ani dolaşım çöküşüne yol açabilir.

Gebede ayrıca rahim basısı nedeniyle sırtüstü konumda basınç daha da düşer; sol yana yatırma ya da rahmin elle kaydırılması zorunludur.

Alanın en kritik güvenlik konusu, antikoagülan tedavi ile ilişkidir. Epidural hematom, kalıcı felce yol açar ve kılavuzlarda tanımlanan bekleme sürelerine uyulması tek korunma yoludur. Kateterin çıkarılması da aynı kurallara tabidir; bu ayrıntı sıklıkla atlanır.

Uyarıcı bulgular, blok sonlandığı halde geçmeyen ya da yeniden ortaya çıkan motor güçsüzlük, yeni gelişen sırt ağrısı ve idrar tutulmasıdır. Bu durumda acil görüntüleme ve cerrahi boşaltım gerekir; gecikme geri dönüşsüz hasar bırakır. Sürekli infüzyon altında motor bloğun ilerlemesinin hematomu gizleyebileceği unutulmamalıdır; bu nedenle düzenli motor değerlendirme zorunludur.

Diğer komplikasyonlar arasında sert zarın delinmesine bağlı baş ağrısı, total spinal blok, ilacın damar içine verilmesiyle gelişen sistemik toksisite, enfeksiyon ve seyrek olarak sinir yaralanması bulunur. Total spinal blokta solunum durur ve dolaşım çöker; acil havayolu ve dolaşım desteği gerekir.

Enfeksiyon riski nedeniyle giriş yerinde iltihap bulunması, sistemik enfeksiyon varlığı ve düzeltilmemiş pıhtılaşma bozukluğu kontrendikasyon oluşturur. Hastanın kabul etmemesi de kesin engeldir.

Nöroaksiyel yolda yalnızca koruyucu içermeyen preparatlar kullanılır; koruyucu maddeler kalıcı sinir hasarına yol açmıştır. Bu kural, geçmişte yaşanan ciddi olaylardan çıkarılmıştır.

Bağlantı standartlarının ayrılması, damar içi verilmesi amaçlanan ilacın yanlışlıkla bu yola verilmesini önlemek için geliştirilmiştir; yanlış yol uygulaması ölümcül olabilir.

Genel anesteziyle karşılaştırıldığında, seçilmiş hastalarda bulantı, solunum sorunları ve ağrı denetimi açısından üstünlük sağlar; kalça kırığı cerrahisinde ise ölüm oranı açısından belirgin fark gösterilememiştir.

Eş anlamlılar

• Nöroaksiyel blok
• Santral blok

İlgili terimler

• Spinal anestezi
• Epidural anestezi
• Epidural analjezi
• Lokal anestezik
• Antikoagülan tedavi