Nöromodülatör
Nöromodülatör (İng. neuromodulator), sinir hücrelerinin uyarılabilirliğini ve iletişim düzeyini değiştiren maddelerin ortak adıdır.
Etimoloji
Yunanca neuron (sinir) sözcüğü ile Latince modulare (düzenlemek) kökünden gelen modülatör teriminin birleşimidir.
Klinik bağlam
Nöromodülatör ile nörotransmiter arasındaki ayrım, kavramsal açıdan temeldir.[1]
Nörotransmiter, sinaptik aralıkta hızlı ve kısa süreli bir sinyal iletir.
Nöromodülatör ise etkisini daha yavaş, daha uzun süreli ve daha geniş bir alanda gösterir.
Bu madde, hedef hücrede doğrudan uyarı oluşturmaz; hücrenin uyarılara verdiği yanıtı değiştirir.
Bu ayrım, bir sistemin neden sesi değil ses düzeyini ayarladığını açıklar.
Serotonin, dopamin, noradrenalin, asetilkolin ve nöropeptitler bu grupta yer alır.
Aynı madde, bulunduğu bölgeye göre hem ileti hem düzenleyici işlev görebilir.
Bu ikili kimlik, tek bir maddenin neden bu kadar çeşitli etkiler gösterdiğini açıklar.
Bu kavram, birçok ilacın etki gecikmesini açıklar.
Antidepresanlar ileticinin düzeyini hızla artırır; ancak klinik yanıt haftalar alır.
Bu gecikme, etkinin almaç uyumlanması ve sinir plastisitesine bağlı olduğunu gösterir.
Bu bilgi, tedavinin erken bırakılmasını önlemek için hastaya anlatılmalıdır.
Kronik ağrı yönetiminde bu kavram belirleyicidir.
Merkezî duyarlılaşmada ağrı yolaklarının düzenlenmesi bozulmuştur.
Bu nedenle etkili ilaçlar, doku hasarına değil merkezî işleyişe yöneliktir.
Belirli antidepresanlar ve gabapentin türevleri bu amaçla kullanılır.
Bu ilaçların depresyon tedavisinden bağımsız olarak ağrıda etkili olması, bu kavramla açıklanır.
Bu ayrım hastaya anlatılmadığında, tedavi reddedilebilir.
Nöromodülasyon terimi, girişimsel yöntemler için de kullanılır.
Derin beyin uyarımı, Parkinson hastalığı ve dirençli esansiyel tremorda uygulanır.
Sakral sinir uyarımı, dirençli idrar kaçırma ve dışkı tutamamada kullanılır.
Vagus siniri uyarımı, dirençli epilepsi ve depresyonda seçenek oluşturur.
Omurilik uyarımı, nöropatik ağrıda uygulanır.
Bu yöntemlerin ortak ilkesi, işlevi ortadan kaldırmak değil düzenlemektir.
Bu nedenle geri döndürülebilir olmaları, cerrahi yıkıcı yöntemlere üstünlük sağlar.
Endokannabinoid sistem de bu çerçevede değerlendirilir.
Eş anlamlılar
- Sinirsel düzenleyici
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Hall JE, Hall ME, Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, 14. baskı, 2021.