Nalokson
Nalokson (İng. naloxone), opioid almaçlarını rekabetçi biçimde bloke eden bir karşıt ilaçtır.
Etimoloji
Oksimorfon türevi olan bileşiğin kimyasal yapısından türetilmiş uluslararası ortak addır.
Klinik bağlam
İlaç, opioid almaçlarına yüksek ilgiyle bağlanır ve orada bulunan opioidi yerinden ayırır; kendisi etkinlik göstermez.[1]
Bu saf karşıtlık, ilacın hem etkinliğini hem güvenliğini açıklar; opioid almamış kişide belirgin bir etki oluşturmaz.
Kullanım amacı, opioid aşırı dozuna bağlı solunum baskılanmasının geri döndürülmesidir.
Zehirlenmenin klasik üçlüsü bilinç baskılanması, iğne ucu gözbebeği ve yavaş solunumdur.
Tedavinin hedefi, hastayı tümüyle uyandırmak değil, yeterli solunumu sağlamaktır; bu ayrım son derece önemlidir.
Aşırı doz uygulanması, ani ve şiddetli yoksunluk tablosu oluşturur; huzursuzluk, kusma, taşikardi ve tansiyon yükselmesi görülür.
Bağımlı kişide bu tablo, hastanın kaçmasına ve yineleyen aşırı doza yol açabilir.
Ayrıca ani uyanma sırasında ağır ağrısı olan hastada denetimsiz ağrı ortaya çıkar.
Bu nedenle uygulama, düşük dozlarla ve solunum yanıtına göre kademeli yapılır.
En kritik özellik, etki süresinin çoğu opioidden kısa olmasıdır.
Bu nedenle hasta uyandıktan sonra yeniden solunum baskılanmasına girebilir; bu olasılık en tehlikeli tuzaktır.
Uzun etkili opioidlerle, örneğin metadon ya da yavaş salınımlı biçimlerle olan zehirlenmelerde bu risk belirgindir.
Bu durumda yinelenen dozlar ya da sürekli infüzyon gerekir; hasta yeterli süre gözlem altında tutulmalıdır.
Bu nedenle nalokson uygulanan hastanın hemen taburcu edilmesi ciddi bir hatadır.
Uygulama yolları çeşitlidir: damar içi, kas içi, deri altı ve burun içi.
Burun içi biçim, hastane dışı kullanım için geliştirilmiştir; yakınlar ve ilk yardım uygulayıcıları tarafından kullanılabilir.
Toplum temelli dağıtım programları, opioid kaynaklı ölümleri azaltmıştır; bu, zarar azaltma yaklaşımının en somut örneklerinden biridir.
Yenidoğanda, annenin doğum sırasında opioid alması durumunda kullanılabilir; ancak bağımlı anne bebeğinde nöbet riski nedeniyle kaçınılır.
Kısmi etkili opioidlerle, örneğin buprenorfin ile oluşan baskılanmada daha yüksek dozlar gerekebilir.
Opioid dışı nedenlerle gelişen bilinç bozukluğunda etkisizdir; yanıt alınmaması tanıyı sorgulatmalıdır.
Uygulama sonrası akciğer ödemi seyrek bildirilen bir komplikasyondur.
Naltrekson benzer etkili ancak uzun süreli kullanıma uygun bir ilaçtır; bağımlılık tedavisinde yeri vardır.
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Brunton LL ve ark. (ed.), Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14. baskı, 2023.