Otonom disrefleksi
Otonom disrefleksi (İng. autonomic dysreflexia), yüksek düzeyli omurilik yaralanması olan hastalarda, yaralanma düzeyinin altındaki bir uyaranla tetiklenen ani ve aşırı tansiyon yükselmesidir.
Etimoloji
Otonom sinir sistemi terimi ile Yunanca dys- (bozuk) ön eki ve refleks sözcüğünün birleşimidir.
Klinik bağlam
Tablo, genellikle altıncı göğüs omuru ve üzerindeki yaralanmalarda görülür; bu düzey, karın içi damar yatağını denetleyen sempatik çıkışın üstünde kalır.[1]
Yaralanma düzeyinin altındaki zararlı bir uyaran, omurilikte sempatik yanıt başlatır; damarlar yaygın biçimde büzülür ve tansiyon hızla yükselir.
Sağlıklı kişide beyinden gelen baskılayıcı sinyaller bu yanıtı dengeler; ancak omurilik kesisi bu iletiyi engeller.
Bu nedenle yanıt denetimsiz sürer; bu düzenek tablonun tümünü açıklar.
Yükselen tansiyonu algılayan beyin, kalp hızını yavaşlatarak dengelemeye çalışır; bu nedenle nabız yavaşlar.
Ortaya çıkan tablo çarpıcıdır: yaralanma düzeyinin üstünde kızarıklık, terleme ve zonklayıcı baş ağrısı; altında ise solukluk, soğukluk ve tüylerin dikilmesi.
Bu bölgesel ayrım, tanının en ayırt edici bulgusudur.
En kritik nokta, bu hastalarda temel tansiyon değerlerinin normalden düşük olmasıdır.
Bu nedenle görünürde normal sayılabilecek bir tansiyon değeri, bu hastada tehlikeli bir yükselme anlamına gelebilir.
Bu tuzağın bilinmemesi, tablonun ciddiye alınmamasına yol açar; oysa beyin kanaması, nöbet ve ölümle sonuçlanabilir.
Tetikleyicilerin büyük bölümü basittir ve idrar sistemi kaynaklıdır.
Mesanenin dolu olması ya da sondanın tıkanması, en sık nedendir; ikinci sırada kabızlık ve dışkı birikimi gelir.
Diğer nedenler bası yarası, batık tırnak, sıkı giysi, kırık, akut karın ve doğum eylemidir.
Bu nedenle yaklaşım, ilaçtan önce nedenin aranmasına dayanır; bu sıralama tedavinin temelidir.
İlk adım hastanın dik oturtulmasıdır; bu basit hareket, yerçekimi yoluyla tansiyonu düşürür.
Ardından sıkı giysi ve bantlar gevşetilir; sonra sonda ve bağırsak değerlendirilir.
Sonda tıkalıysa yıkanır ya da değiştirilir; işlemler sırasında yerel anestezik jel kullanılmalıdır.
Bu ayrıntı önemlidir; işlemin kendisi yeni bir uyaran oluşturarak tabloyu ağırlaştırabilir.
Neden giderilemez ve tansiyon yüksek kalırsa, kısa etkili tansiyon düşürücü ilaçlar kullanılır.
Uzun etkili ilaçlardan kaçınılır; neden ortadan kalktığında tansiyon hızla düşer ve aşırı düşme riski doğar.
Hastaların ve yakınlarının eğitimi, yinelemelerin önlenmesinde belirleyicidir.
Düzenli mesane ve bağırsak bakımı, en etkili korunma yoludur.
Eş anlamlılar
- Otonomik disrefleksi
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Vincent JL ve ark. (ed.), Textbook of Critical Care, 8. baskı, 2023.