Preparat
Preparat (İng. preparation; Lat. praeparare, önceden hazırlamak), bir etkin maddenin kullanıma uygun biçimde hazırlanmış ticari ya da eczane ürünüdür.
Etimoloji
Latince praeparare (önceden hazırlamak) fiilinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Bir ilaç, etkin madde ile yardımcı maddelerin belirli bir dozaj biçiminde birleştirilmesiyle üretilir. Tablet, kapsül, şurup, ampul, flakon, merhem, damla, sprey ve yama başlıca biçimlerdir. Seçim, hastanın durumuna, istenen etki hızına ve uygulama yoluna göre yapılır.[1]
Aynı etkin maddenin farklı biçimleri birbirinin yerine kullanılamaz. En kritik örnek, uzatılmış salınımlı tabletlerdir; bunların bölünmesi ya da ezilmesi, günlük dozun bir anda salınmasına ve ölümcül aşırı doza yol açar. Bu durum, özellikle sonda ile beslenen hastalarda ve yutma güçlüğü olanlarda ciddi bir hasta güvenliği sorunudur. Ezilebilirlik listelerine başvurulması zorunludur.
Bir diğer önemli konu, biyoeşdeğerliktir. Eşdeğer ilaçlar çoğu durumda güvenle kullanılır; ancak dar terapötik aralıklı ilaçlarda küçük farklar klinik sonuç doğurabilir. Bu nedenle bazı ilaçlarda marka değişikliği sırasında izlem önerilir.
Yardımcı maddeler de klinik açıdan önemlidir. Alkol, sorbitol, laktoz, propilen glikol ve benzil alkol içeriği, belirli hasta gruplarında sorun yaratır. Sorbitol içeren şuruplar ishale yol açar; benzil alkol içeren preparatlar yenidoğanda kullanılmaz. Bu ayrıntılar sıklıkla gözden kaçar.
Koruyucu maddeler, uygulama yoluna göre belirleyicidir. Nöroaksiyel uygulamada yalnızca koruyucu içermeyen preparatlar kullanılır; koruyucu maddeler kalıcı sinir hasarına yol açmıştır. Bu kural, geçmişte yaşanan ciddi olaylardan çıkarılmıştır.
Tek dozluk ve çok dozluk flakon ayrımı da güvenlik açısından kritiktir. Tek dozluk flakonun birden çok hastada kullanılması, salgınlara yol açmıştır. Ayrıca çok dozluk flakona ikinci kez girilmesi, tek hastada bile kirlenme riski doğurur.
Yoğunlaştırılmış çözeltiler, sulandırılmadan kullanıldığında ölümcül olabilir. Yoğun potasyum çözeltileri bu nedenle hasta bakım alanlarından kaldırılmıştır; bu uygulama, hasta güvenliğinin klasik örneklerindendir.
Benzer görünüm ve benzer adlar da hata kaynağıdır; ambalaj benzerliği ve okunuşu yakın ilaç adları karışıklığa yol açar. Ayırt edici etiketleme, raf düzenlemesi ve çift kontrol bu riski azaltır.
Saklama koşulları etkinliği belirler; soğuk zincir gerektiren ürünlerde zincirin kırılması ilacı etkisiz kılar. İnsülin ve aşılar bu açıdan özellikle duyarlıdır.
Açıldıktan sonraki kullanım süresi, son kullanma tarihinden ayrıdır ve ayrıca izlenmelidir.
Eş anlamlılar
- İlaç formu
- Dozaj biçimi
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Brunton LL ve ark. (ed.), Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14. baskı, 2023.