Enjektör
Enjektör (İng. syringe; Lat. injicere, içine atmak), sıvı ilaçların ölçülü biçimde çekilmesi ve vücuda verilmesi için kullanılan, pistonlu silindir biçimindeki tıbbi araçtır.
Etimoloji
Latince injicere (içine atmak) fiilinden Fransızca yoluyla dilimize geçmiştir.
Klinik bağlam
Araç, silindir gövde, piston ve uçtan oluşur; uca takılan iğnenin kalınlığı ve uzunluğu uygulama yoluna göre seçilir. Hacimler, çekilecek miktara uygun biçimde belirlenir; küçük hacimlerin büyük gövdeli araçla ölçülmesi belirgin hata payı doğurur.[1]
Uygulama yolları damar içi, kas içi, deri altı ve deri içidir. Kas içi uygulamada emilim hızlıdır ve anafilakside adrenalin bu yolla verilir; deri altı yolda emilim yavaştır ve insülin ile düşük molekül ağırlıklı heparinler için uygundur. Deri içi uygulama, tüberkülin testi ve alerji testlerinde kullanılır.
En kritik güvenlik konusu, ilaç uygulama hatalarıdır. Yanlış ilaç, yanlış derişim ve yanlış yol hataları ağır zarar doğurur. Özellikle nöromüsküler blokörlerin sedatif sanılarak verilmesi, ölümcül sonuçlanan klasik bir hatadır. Bunu önlemek için renkli etiketleme, standart derişimler, hazır dolu enjektörler ve çift kontrol uygulanır. Etiketlenmemiş enjektörle ilaç uygulanmaması, temel bir kuraldır.
Bir diğer önemli konu, yol karışıklıklarıdır. Enteral beslenme setleri ile damar içi hatların birbirine bağlanabilmesi ölümcül kazalara yol açtığından, farklı bağlantı standartları geliştirilmiştir. Nöroaksiyel uygulamalarda da ayrı bağlantılı sistemler kullanılır; damar içi verilmesi amaçlanan bir ilacın omurilik boşluğuna verilmesi kalıcı hasar doğurur.
Kesici-delici alet yaralanmaları, sağlık çalışanları için hepatit B, hepatit C ve HIV enfeksiyonu riski taşır. Korunmada iğne ucunun yeniden kapatılmaması, güvenlik düzenekli araçların kullanılması ve delinmeye dayanıklı atık kutularının hasta başında bulundurulması etkilidir. Yaralanma durumunda bölge yıkanır, olay bildirilir ve gerekiyorsa temas sonrası profilaksi gecikmeden başlatılır.
Yeniden kullanım, enfeksiyon salgınlarının önemli nedenidir. Aynı aracın çok dozlu ilaç şişesine ikinci kez sokulması, tek hastaya bile uygulansa şişeyi kirletir ve sonraki hastalara bulaş doğurur. Tek kullanımlık araç, tek hasta ve tek işlem ilkesi kesindir.
Havanın uzaklaştırılması, damar içi uygulamada hava embolisini önlemek için gereklidir; özellikle merkezî venöz kateterlerde önem taşır.
Enjektör pompaları, ilacın denetimli hızda verilmesini sağlar ve yoğun bakımda vazopressör, sedatif ve insülin infüzyonlarında kullanılır. Pompa programlama hataları, kritik hastada en sık görülen ilaç hatalarındandır; ilaç kütüphanesi ve doz sınırlaması bu riski azaltır.
Kullanılmış araçların uygun atık yönetimi, hem çalışan hem toplum güvenliği açısından zorunludur.
Eş anlamlılar
- Şırınga
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Brunton LL ve ark. (ed.), Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14. baskı, 2023.