Radikülopati
Radikülopati (İng. radiculopathy; Lat. radicula "küçük kök" + Yun. pathos "hastalık"), spinal sinir kökünün bası, inflamasyon veya iskemi yoluyla işlev bozukluğuna uğramasıyla ortaya çıkan; tutulan kökün dermatomunda ağrı ve duyu değişikliği, miyotomunda güçsüzlük ve refleks kaybıyla seyreden tablodur. En sık servikal ve lomber bölgede görülür.
Etimoloji
Terim, Latince "kök" anlamındaki radix sözcüğünün küçültme biçimi radicula ile Yunanca "hastalık, ıstırap" anlamındaki pathos sözcüğünün birleşiminden oluşur; sözcük anlamıyla "sinir kökü hastalığı" demektir. Halk arasında ve eski literatürde kullanılan "siyatik" adlandırması ise Yunanca kalça anlamındaki ischion sözcüğünden gelir ve lomber radikülopatinin bacağa yayılan ağrı bileşenini tanımlar.
Klinik bağlam
Spinal sinir kökü, dorsal kök gangliyonunu ve motor liflerini içeren; epinöral koruması sınırlı, kan-sinir bariyeri zayıf bir yapıdır. Bu nedenle mekanik basıya ve kimyasal irritasyona duyarlıdır. En sık neden disk hernisidir; hernie olan nükleus pulpozus yalnızca mekanik bası yapmakla kalmaz, açığa çıkardığı fosfolipaz A2, tümör nekroz faktörü ve diğer inflamatuvar aracılar aracılığıyla kimyasal radikülit oluşturur. Yaşlı popülasyonda spinal stenoz, faset artropatisi, osteofit ve spondilolistezis öne çıkar; daha nadir nedenler arasında sinovyal kist, epidural apse, epidural hematom, vertebral metastaz, herpes zoster, Lyme hastalığı ve diyabetik radikülopleksus nöropatisi bulunur.
Klinik tablo tutulan köke göre şekillenir. Lomber bölgede en sık L5 ve S1 kökleri etkilenir; L5 tutulumunda ayak baş parmağının dorsifleksiyonunda zayıflık ve ayak sırtında duyu kusuru, S1 tutulumunda plantar fleksiyon zayıflığı ile Aşil refleksinin azalması tipiktir. Servikal bölgede C6 ve C7 kökleri öndedir; C7 tutulumunda triseps güçsüzlüğü ve refleks kaybı görülür. Muayenede düz bacak kaldırma testi lomber, Spurling testi servikal kök irritasyonunu destekler. Ağrının öksürük, ıkınma ve valsalva ile artması kök kaynağını düşündürür. Ayırıcı tanıda periferik tuzak nöropatileri, pleksopatiler, kalça osteoartriti, omuz patolojileri ve vasküler kladikasyo gözden geçirilmelidir.
Tanı öncelikle kliniktir; görüntülemenin rolü seçicidir. Kırmızı bayrak bulguları yokluğunda ve ilk haftalarda rutin görüntüleme önerilmez, çünkü asemptomatik bireylerde disk protrüzyonu ve dejeneratif değişiklik sıklığı çok yüksektir ve bulgular klinikle örtüşmediğinde gereksiz girişimlere yol açar.[1] Endike olduğunda tercih edilen yöntem manyetik rezonans görüntülemedir. Elektromiyografi ve sinir iletim çalışmaları, klinik ile görüntülemenin uyumsuz olduğu, çok düzeyli patoloji bulunduğu veya ayırıcı tanının belirsiz kaldığı olgularda kök tutulumunu doğrulamak ve kronikliğini derecelendirmek için kullanılır; duysal yanıtların korunması lezyonun dorsal kök gangliyonuna proksimal olduğunu gösteren karakteristik bulgudur.
Yönetimde temel ilke, olguların büyük çoğunluğunun konservatif yaklaşımla haftalar içinde gerilemesidir. Aktivitenin sürdürülmesi, yatak istirahatinden kaçınılması, fizik tedavi ve egzersiz programı, uygun analjezi ve hasta eğitimi ilk basamağı oluşturur. Dirençli ağrıda epidural steroid enjeksiyonu geçici yarar sağlayabilir. Cerrahi girişim, ilerleyici veya ağır motor defisit, dayanılmaz ve konservatif tedaviye dirençli ağrı ile kauda ekuina sendromu gibi acil tablolarda gündeme gelir; cerrahi, ağrının erken dönemde giderilmesinde üstünlük sağlarken bir-iki yıllık sonlanımda konservatif tedaviyle fark azalır.[2]
Klinik tuzaklar arasında en kritik olanı, sfinkter işlev bozukluğu, perianal duyu kaybı ("eyer anestezisi") ve bilateral bacak güçsüzlüğüyle giden kauda ekuina sendromunun cerrahi acil olduğunun atlanmasıdır. Ateş, gece ağrısı, açıklanamayan kilo kaybı, malignite öyküsü, immünsupresyon ve intravenöz ilaç kullanımı gibi kırmızı bayraklar enfeksiyon ve tümör açısından ivedi değerlendirme gerektirir. Görüntülemedeki dejeneratif bulguların ağrının nedeni sayılması sık bir hatadır; klinik-radyolojik uyum aranmalıdır. Elektromiyografi çok erken dönemde (ilk iki-üç hafta) yanlış negatif sonuç verebilir. Duyusal yakınması olmayan izole güçsüzlükte motor nöron hastalığı, ağrının vasküler kladikasyoyla karışabildiği durumlarda periferik arter hastalığı düşünülmelidir. Son olarak, herpes zoster radikülopatisinde döküntü ağrıdan günler sonra çıkabileceğinden erken dönemde tanı gözden kaçabilir.
Eş anlamlılar
- Sinir kökü basısı
- Radikülit
- Siyatik (lomber tutulumda, dar anlamda)