Sistemik kanama
Sistemik kanama (İng. systemic bleeding), tek bir damar yaralanmasına bağlı olmayan, pıhtılaşma düzeneğinin bozulmasından kaynaklanan yaygın kanama eğilimidir.
Etimoloji
Türkçe tanımlayıcı bir terimdir.
Klinik bağlam
Yerel ve sistemik kanamanın ayırt edilmesi, değerlendirmenin ilk adımıdır. Tek bir bölgeden kaynaklanan kanama genellikle anatomik bir sorunu gösterirken, birden çok bölgeden eşzamanlı sızıntı pıhtılaşma bozukluğunu düşündürür.[1] Damar yolu giriş yerlerinden, sonda çevresinden ve mukozalardan aynı anda sızıntı olması, bu ayrımın en pratik göstergesidir. Bu bulgu, cerrahi bir kaynağın aranmasından çok pıhtılaşma sisteminin değerlendirilmesini gerektirir.
Kanama örüntüsü, bozukluğun düzeyine işaret eder. Trombosit sayısı ya da işlevindeki bozukluklarda yüzeysel kanamalar öndedir; deride peteşi ve purpura, burun ve diş eti kanaması ile ağır adet kanaması görülür. Pıhtılaşma faktörü eksikliklerinde ise derin kanamalar tipiktir; eklem içi ve kas içi kanamalar ile geç ortaya çıkan ameliyat sonrası kanamalar bu grupta yer alır. Bu ayrım, ilk laboratuvar isteminin yönünü belirler.
Yaygın damar içi pıhtılaşma, sistemik kanamanın en ağır biçimidir ve sezgiye aykırı bir düzeneğe dayanır. Bu tabloda pıhtılaşma sistemi denetimsiz biçimde etkinleşir; oluşan yaygın küçük pıhtılar faktörleri ve trombositleri tüketir. Sonuçta hasta hem pıhtılaşır hem kanar. Bu ikili durum, tedavinin neden güç olduğunu açıklar; asıl çözüm, altta yatan nedenin ortadan kaldırılmasıdır. Sepsis, ağır travma, kanser ve obstetrik komplikasyonlar başlıca tetikleyicilerdir.
Ağır kanamada gelişen ölümcül üçlü, klinik yönetimin temelini oluşturur: hipotermi, asidoz ve pıhtılaşma bozukluğu birbirini besler. Pıhtılaşma enzimleri ısıya ve pH'ye duyarlıdır; hasta soğudukça ve asidoz derinleştikçe kanama artar. Bu nedenle ısınmanın sağlanması, en az kan ürünü verilmesi kadar önemlidir. Yalnızca alyuvar verilerek yapılan resüsitasyon, faktörleri ve trombositleri seyrelterek kanamayı ağırlaştırır; bu nedenle dengeli oranlarda ürün verilmesi benimsenmiştir. Traneksamik asit, uygun hastalarda erken verildiğinde ölüm oranını azaltır. Karaciğer yetmezliği, üremi ve antikoagülan kullanımı, sistemik kanamanın diğer sık nedenleridir.
Eş anlamlılar
- Yaygın kanama
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Hoffman R ve ark., Hematology: Basic Principles and Practice, 8. baskı, 2023.