Spirometri

Spirometri (İng. spirometry; Lat. spirare "solumak" + Yun. metron "ölçü"), solunan hava hacimlerinin ve akım hızlarının ölçülmesidir. Solunum işlevinin değerlendirilmesinde temel incelemedir.

Etimoloji

Latince solumak anlamındaki spirare ile Yunanca ölçü anlamındaki metron sözcüklerinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

İncelemede hasta derin bir soluk aldıktan sonra olabildiğince hızlı ve tam biçimde nefesini verir. Elde edilen başlıca değerler zorlu vital kapasite, birinci saniyedeki zorlu ekspiratuvar hacim ve bu ikisinin oranıdır. Sonuçlar, yaş, boy, cinsiyet ve etnik kökene göre belirlenmiş referans değerlerle karşılaştırılarak yorumlanır; günümüzde tek bir sabit orandan çok, normalin alt sınırı ölçütünün kullanılması önerilmektedir.

Yorumun ilk adımı örüntünün belirlenmesidir. Obstrüktif örüntüde hava akımı kısıtlanmıştır; birinci saniye hacminin vital kapasiteye oranı düşer. Bu örüntü alerjik astım, kronik obstrüktif akciğer hastalığı, bronşektazi ve bronşiyolitte görülür. Restriktif örüntüde ise akciğer hacimleri azalmıştır; oran korunur ya da artar, ancak vital kapasite düşüktür. Spirometri restriksiyonu düşündürebilir ancak doğrulayamaz; kesin tanı için akciğer hacimlerinin ölçülmesi — vücut pletismografisi ya da gaz dilüsyon yöntemleri — gerekir. Bu ayrımın gözden kaçırılması, sık yapılan bir yorum hatasıdır.

Bronkodilatatör yanıtının değerlendirilmesi, obstrüksiyonun geri dönüşlü olup olmadığını gösterir; belirgin düzelme astımı destekler ancak yokluğu astımı dışlamaz, çünkü hastalık değişkendir. Kronik obstrüktif akciğer hastalığında da kısmi yanıt görülebilir; bu nedenle tanı yalnızca yanıt varlığına dayandırılamaz. Astım tanısında değişkenliğin gösterilmesi — zaman içinde yinelenen ölçümler, tepe akım izlemi ya da bronş provokasyon testi — önemlidir.

Akım-hacim eğrisinin biçimi ek bilgi sağlar. Ekspiryum kolunun içbükey görünümü küçük havayolu tıkanıklığını, inspiryum kolunun düzleşmesi ekstratorasik üst havayolu darlığını — vokal kord işlev bozukluğu, trakeal stenoz, guatr basısı —, her iki kolun düzleşmesi ise sabit darlığı düşündürür. Uzun süre entübe kalmış hastalarda gelişen trakeal darlık bu yolla saptanabilir ve astım sanılarak yıllarca yanlış tedavi edilen olgular bildirilmiştir.

Kullanım alanları geniştir: solunum yakınmalarının değerlendirilmesi, obstrüktif hastalıkların tanısı ve izlemi, mesleki maruziyet taramaları, ilaç ve hastalık ilerlemesinin izlenmesi, sakatlık değerlendirmesi ve ameliyat öncesi risk belirlemesi. Ameliyat öncesi rutin spirometri her hastada gerekli değildir; akciğer rezeksiyonu planlanan hastalarda ve solunum yakınması olan olgularda endikedir. Nöromusküler hastalıklarda vital kapasitenin izlenmesi, solunum yetersizliğinin erken tanınmasında değerlidir; miyastenia gravis ve Guillain-Barré sendromunda oksijen satürasyonu geç bozulduğundan bu ölçüm daha erken uyarı verir.

Sonucun güvenilirliği tekniğe bağlıdır. Hastanın çabası yetersizse, sızdırma varsa, öksürük ya da erken sonlandırma olduysa ölçüm kabul edilemez; kabul edilebilirlik ve yinelenebilirlik ölçütleri karşılanmalıdır. İşlem öncesi bronkodilatatör kullanımının belirlenen süreler boyunca kesilmesi, yakın zamanda geçirilen solunum yolu enfeksiyonunun ve ağır öksürüğün göz önünde bulundurulması gerekir.

Göreli kontrendikasyonlar arasında yakın dönemde geçirilmiş miyokard infarktüsü, kararsız angina, aort ve serebral anevrizma, pnömotoraks, yakın dönemde göz, göğüs, karın ya da kafa cerrahisi, hemoptizi ve intrakraniyal basınç artışı bulunur; manevra sırasında göğüs içi ve kafa içi basınç yükselir.

Enfeksiyon denetimi de önemlidir: tek kullanımlık ağızlık ve bakteri-virüs filtresi kullanılması, cihazın uygun biçimde temizlenmesi ve bulaş riski yüksek dönemlerde işlemin ertelenmesi ya da uygun korunma önlemleriyle yapılması önerilir.

Eş anlamlılar

• Solunum fonksiyon testi (dar anlamda)

İlgili terimler

• Kronik obstrüktif akciğer hastalığı
• Alerjik astım
• Akciğer hacimleri
• Arteriyel kan gazı
• Solunum yetersizliği