Tat alma bozukluğu

Tat alma bozukluğu (İng. taste disorder), tat duyusunun azalması, kaybolması ya da çarpık algılanmasıdır.

Etimoloji

Türkçe tanımlayıcı bir terimdir; tıpta disguzi olarak adlandırılır.

Klinik bağlam

Tat tomurcukları yalnızca beş temel tadı algılar: tatlı, tuzlu, ekşi, acı ve umami. Yiyeceklerin ayırt edici lezzeti ise büyük ölçüde koku duyusundan gelir; yutulan gıdadan yükselen buharın koku bölgesine ulaşmasıyla oluşur. Bu nedenle tat kaybından yakınan hastaların önemli bir bölümünde asıl sorun koku duyusundadır. Bu ayrımın yapılmaması, gereksiz araştırmalara yol açan en sık hatadır; hastaya temel tatları ayırt edip edemediği sorulmalıdır.

Duyu, üç ayrı kafa çiftiyle taşınır; dilin ön bölümü yüz siniri, arka bölümü glossofarengeal sinir aracılığıyla iletilir. Bu çoklu yol, tat kaybının tek taraflı sinir hasarında bile tümüyle ortadan kalkmamasını açıklar. Yüz siniri felcinde dilin ön bölümünde tat kaybı görülür; bu bulgu, lezyonun yerini belirlemede kullanılır. Orta kulak cerrahisi sırasında bu sinir dalının zedelenmesi, ameliyat sonrası tat değişikliğinin bilinen bir nedenidir.

En sık nedenler yerel ve kolayca düzeltilebilir olanlardır. Ağız kuruluğu, tat maddelerinin tomurcuklara ulaşmasını engeller; bu nedenle tükürük azlığı yapan ilaçlar ve Sjögren sendromu tabloya yol açar. Diş ve diş eti hastalıkları, mantar enfeksiyonları ve kötü ağız bakımı da sık nedenlerdir. İlaçlar önemli bir gruptur; metronidazol, klaritromisin, anjiyotensin dönüştürücü enzim engelleyicileri ve kemoterapi ilaçları metalik tat yapar. Çinko eksikliği, tanınması kolay ve tedaviye hızlı yanıt veren bir nedendir; bu nedenle uzun süreli beslenme sorunu ya da emilim bozukluğu olan hastada araştırılmalıdır.

Merkezî nedenler daha seyrektir ancak dikkat gerektirir. Kafa travması, inme, multipl skleroz ve tümörler tat yollarını etkileyebilir; bu olgularda genellikle başka nörolojik bulgular eşlik eder. Radyoterapi, tomurcukları doğrudan hasara uğratır ve etkisi aylarca sürebilir. Viral enfeksiyonlar, özellikle solunum yolu virüsleri, hem tat hem koku kaybına yol açar. Bozukluğun sonuçları küçümsenmemelidir; iştahsızlık, kilo kaybı ve beslenme yetersizliği gelişebilir. Ayrıca bozulmuş gıdanın fark edilememesi güvenlik riski oluşturur. Tedavi nedene yöneliktir; sorumlu ilacın değiştirilmesi, ağız bakımı ve eksikliklerin giderilmesi çoğu olguda yeterlidir.

Eş anlamlılar

• Disguzi

İlgili terimler

• Koku kaybı
• Ağız kuruluğu
• Eser element
• Fasiyal paralizi
• Tükürük bezi