Tek klonlu antikor
Tek klonlu antikor (İng. monoclonal antibody), tek bir B hücresi kümesinden üretilen ve belirli bir hedefi tanıyan antikordur.
Etimoloji
Yunanca monos (tek) ve klon (dal, kopya) sözcükleri ile antikor teriminin birleşimidir.
Klinik bağlam
Doğal bağışıklık yanıtında bir antijene karşı çok sayıda farklı antikor üretilir; bu çok kaynaklı yanıtın karşıtı olarak, laboratuvarda tek bir hücre kümesinden üretilen antikorlar tek bir bölgeyi tanır.[1] Bu özgüllük, ilacın hedef dışı etkilerinin azalmasını sağlar ve hedefe yönelik tedavinin temelini oluşturur. İlaçların adlandırılması da yapılarını yansıtır; sondaki ek, molekülün ne ölçüde insanlaştırıldığını gösterir. Fare kökenine yaklaştıkça bağışıklık tepkisi ve etkisizleştirici antikor gelişimi olasılığı artar.
Etki biçimleri çeşitlidir. Kimileri hedef molekülü bağlayarak etkisizleştirir; iltihabi ileticilere karşı geliştirilen ilaçlar bu gruptadır. Kimileri hücre yüzeyindeki bir belirtece bağlanarak o hücrenin yok edilmesini sağlar; rituksimabın B hücrelerini tüketmesi buna örnektir. Bir başka grup, bağışıklık sisteminin frenlerini kaldırarak tümöre karşı yanıtı güçlendirir; bağışıklık denetim noktası engelleyicileri bu ilkeye dayanır. Son yıllarda ilaca bağlanmış antikorlar ve iki hedefi aynı anda tanıyan yapılar da geliştirilmiştir.
Kullanım alanları kanser, romatolojik hastalıklar, iltihaplı bağırsak hastalıkları, astım, multipl skleroz ve migren korunmasına kadar genişlemiştir. Ayrıca temas sonrası korunmada ve bazı viral hastalıkların tedavisinde kullanılır. Bu genişleme, hedefe yönelik tedavinin son yirmi yıldaki en belirgin dönüşümü olduğunu gösterir.
Güvenlik konuları, etki düzeneğinden doğrudan türer. Bağışıklık sisteminin belirli bir kolunu baskılayan ilaçlar, o kola bağımlı enfeksiyonlara yatkınlık yaratır. Bu nedenle tedavi öncesinde latent tüberküloz ve hepatit B taraması zorunludur; bu adımın atlanması ölümcül alevlenmelere yol açar. Canlı aşılar uygulanmaz ve aşılama tedaviden önce tamamlanmalıdır. İnfüzyon tepkileri sıktır; ilk uygulamalarda hazırlık yapılır. Bağışıklığı güçlendiren ilaçlarda ise tersine, bağışıklık kaynaklı yan etkiler görülür; tiroit, karaciğer, bağırsak ve hipofiz tutulumu bildirilmiştir ve bu tablolar steroit tedavisi gerektirir. Yüksek maliyet ve damar yoluyla uygulama gerekliliği, erişimi sınırlayan başlıca etkenlerdir.
Eş anlamlılar
- Monoklonal antikor
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Abbas AK ve ark., Cellular and Molecular Immunology, 10. baskı, 2021.