Temas sonrası profilaksi

Temas sonrası profilaksi (İng. post-exposure prophylaxis), bulaşıcı bir etkenle temastan sonra enfeksiyonun yerleşmesini önlemek amacıyla uygulanan koruyucu tedavidir.

Etimoloji

Yunanca prophylaxis (önceden koruma) sözcüğü ile temas sonrası ifadesinin birleşimidir.

Klinik bağlam

Uygulamanın temel ilkesi zamanlamadır; etkinlik, temastan sonra geçen süreyle hızla azalır. Bu nedenle değerlendirme acil kabul edilir ve tedavi, laboratuvar sonuçları beklenmeden başlatılabilir.

HIV enfeksiyonu için uygulama, mesleki yaralanmalar, korunmasız cinsel ilişki ve cinsel saldırı sonrasında değerlendirilir. Üçlü antiretroviral tedavi kullanılır ve belirli bir süre boyunca sürdürülür. Tedavinin olabildiğince erken — ideal olarak ilk saatler içinde — başlatılması gerekir; belirli bir zaman penceresinden sonra başlanması önerilmez. Bu nedenle başvuru gecikmemelidir.

Hepatit B için, kişinin aşı durumu ve bağışıklık düzeyi belirleyicidir. Bağışık olmayan kişilerde aşı ile birlikte hepatit B immünoglobulini uygulanır. Aşılı ve bağışık kişilerde ek işlem gerekmez; bu ayrımın yapılması gereksiz uygulamaları önler.

Hepatit C için etkili bir koruyucu tedavi bulunmamaktadır; yaklaşım izleme dayanır ve enfeksiyon saptandığında erken tedavi uygulanır. Bu ayrımın bilinmemesi, hastaların yanlış bilgilendirilmesine yol açar.

Kuduz açısından temas sonrası uygulama yaşamsaldır; hastalık belirti verdiğinde neredeyse daima ölümcüldür. Yara derhal bol suyla ve sabunla yıkanır, aşı uygulanır ve daha önce aşılanmamış kişilerde immünoglobulin yara çevresine verilir. Yaranın yıkanması, tek başına riski belirgin biçimde azaltan basit ancak kritik bir adımdır.

Tetanoz açısından yaranın niteliği ve aşı öyküsü değerlendirilir; gerekli olgularda aşı ve immünoglobulin uygulanır.

Meningokok hastalığında yakın temaslılara koruyucu antibiyotik verilir; bu uygulama, ikincil olguları önler. Aynı biçimde boğmaca ve bazı bakteriyel enfeksiyonlarda temaslı korunması uygulanır.

Su çiçeği ve kızamık için bağışık olmayan kişilerde, belirli süre içinde aşı ya da immünoglobulin uygulanabilir; bağışıklığı baskılanmış kişilerde ve gebelerde immünoglobulin tercih edilir, çünkü canlı aşı kullanılamaz.

Mesleki yaralanmalarda temel adımlar şunlardır: bölgenin yıkanması, olayın bildirilmesi, kaynak hastanın ve temaslının değerlendirilmesi, uygun profilaksinin başlatılması ve izlem planlanması. Yaranın sıkılarak kanatılması ya da antiseptiklerin yaraya enjekte edilmesi önerilmez.

Kaynak hastanın durumunun bilinmediği durumlarda, karar risk değerlendirmesine göre verilir; profilaksi başlatılıp sonuçlar geldiğinde kesilebilir.

İzlemde belirli aralıklarla serolojik testler yapılır; pencere dönemi nedeniyle erken testler yanıltıcıdır.

Eş anlamlılar

• Maruziyet sonrası korunma

İlgili terimler

• Temas öncesi profilaksi
• HIV enfeksiyonu
• Hepatit B
• Kuduz
• Aşılama