Kalp hızı
Kalp hızı (İng. heart rate), kalbin bir dakikadaki atım sayısıdır.
Etimoloji
Türkçe kalp sözcüğü ile hız sözcüğünün birleşimidir.
Klinik bağlam
Değer, erişkinde dinlenme sırasında dakikada altmış ile yüz arasında kabul edilir. Altındaki değerler bradikardi, üstündekiler taşikardi olarak adlandırılır. Bu sınırlar istatistikseldir; sporcularda düşük değerler olağan, çocuklarda ise yüksek değerler normaldir.[1]
Kalp debisi, atım hacmi ile hızın çarpımıdır. Bu ilişki, hızın neden hayati bir düzenleyici olduğunu açıklar: atım hacminin azaldığı durumlarda debiyi korumanın ilk yolu hızı artırmaktır. Bu nedenle taşikardi, çoğu kez bir hastalığın kendisi değil, bir uyum yanıtıdır.
Ancak uyum sınırlıdır. Çok yüksek hızlarda kalbin dolum süresi kısalır, atım hacmi düşer ve debi azalır. Ayrıca koroner kanlanma büyük ölçüde diyastolde gerçekleştiğinden, hız arttıkça kalp kasının kanlanması bozulur. Bu nedenle iskemi riski taşıyan hastalarda hız denetimi tedavinin temel hedeflerindendir.
Ritmi belirleyen doğal odak sinüs düğümüdür; sempatik ve parasempatik sinir sistemi hızı sürekli ayarlar. Vagal etkinliğin baskın olması hızı düşürür; bu ilke, bazı ritim bozukluklarında uygulanan vagal manevraların temelidir.
Klinik değerlendirmede taşikardi, gizli bozulmanın en erken ve en duyarlı bulgularındandır. Kanama, sepsis, ağrı, ateş, hipoksi, hipovolemi, venöz tromboemboli ve yoksunluk durumlarında ortaya çıkar. Ameliyat sonrası dönemde açıklanamayan taşikardinin kaygıya bağlanması, kanamanın ve enfeksiyonun gözden kaçmasının başlıca nedenidir.
Bu bağlamda önemli bir tuzak, kan basıncının uzun süre normal kalabilmesidir. Genç hastalar kan kaybının önemli bir bölümünü basınç düşmeden telafi eder; taşikardi tek uyarıdır.
Bir diğer kritik tuzak, beklenen taşikardinin bulunmamasıdır. Beta bloker kullanan hastalarda, kalp pili taşıyanlarda, ileri yaşta ve omurilik yaralanmalarında hız artmaz. Ayrıca kanamada vagal yanıt nedeniyle paradoksal olarak yavaş nabız görülebilir. Bu nedenle normal hız, hastanın iyi olduğunu göstermez.
Ritim bozukluklarında hız, tedavi kararını belirler. Kararsız hastada — bilinç bozukluğu, hipotansiyon, göğüs ağrısı ya da kalp yetmezliği bulgusu varsa — elektriksel tedavi öncelikli seçenektir. Kararlı hastada ilaç tedavisi ve altta yatan nedenin düzeltilmesi ön plandadır.
Kalp yetmezliğinde dinlenme hızının yüksekliği, kötü gidiş göstergesidir; hızın düşürülmesi tedavinin hedeflerindendir. Atriyal fibrilasyonda hız denetimi ile ritim denetimi arasındaki seçim hastaya göre yapılır.
Hız değişkenliğinin azalması, otonom sinir sistemi işlev bozukluğunu gösterir ve ağır hastalarda kötü gidişle ilişkilidir.
Ölçümde nabzın kalp atımından daha az sayıda hissedilmesi — nabız açığı — atriyal fibrilasyon ve erken atımlarda görülür; bu nedenle yalnızca nabız sayımına dayanmak yanıltıcıdır.
Eş anlamlılar
- Nabız hızı
- Kalp atım hızı
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Libby P ve ark. (ed.), Braunwald's Heart Disease, 12. baskı, 2021.