GABA
GABA (İng. gamma-aminobutyric acid), merkezî sinir sisteminin başlıca baskılayıcı sinir ileticisidir.
Etimoloji
İngilizce gamma-aminobutyric acid teriminin kısaltmasıdır.
Klinik bağlam
Molekül, glutamattan üretilir ve sinir hücrelerinin uyarılabilirliğini azaltır. İki temel almaç türü vardır. GABA-A almacı bir klor kanalıdır ve hızlı baskılama sağlar; GABA-B almacı ise G proteinine bağlıdır ve daha yavaş, uzun süreli etki gösterir.[1]
GABA-A almacı, klinik açıdan en önemli ilaç hedeflerinden biridir. Benzodiazepinler klor kanalının açılma sıklığını, barbitüratlar ise açık kalma süresini artırır. Bu fark, barbitüratların neden daha dar bir güvenlik payına sahip olduğunu açıklar: benzodiazepinlerin etkisi ileticinin varlığına bağlıdır, barbitüratlar ise yüksek dozda kanalı doğrudan açabilir.
Propofol, etomidat, inhalasyon anestezikleri ve alkol de bu almaç üzerinden etki gösterir. Bu ortaklık, bu maddelerin birlikte kullanıldığında neden toplamsal solunum baskılanması yaptığını açıklar.
Alkol bağımlılığı ve yoksunluğu, bu sistem üzerinden anlaşılır. Sürekli alkol kullanımı almaç duyarlılığını azaltır ve uyarıcı sistemi güçlendirir; alkol kesildiğinde denetimsiz kalan uyarıcı sistem yoksunluk belirtilerine yol açar. Bu nedenle tedavide benzodiazepinler kullanılır; aynı sistem üzerinden çalışarak boşluğu doldururlar.
Status epileptikus tedavisinde de bu ilkeye dayanılır. Ancak nöbet uzadıkça almaçların hücre yüzeyinden içeri çekildiği ve benzodiazepin etkinliğinin azaldığı gösterilmiştir; bu, erken ve yeterli dozda tedavinin neden kritik olduğunu açıklar.
GABA-B almacı, baklofenin hedefidir; kas spastisitesinde kullanılır. İntratekal baklofen tedavisinin ani kesilmesi, yüksek ateş, ağır spastisite ve bilinç bozukluğuyla seyreden yaşamı tehdit eden bir yoksunluk tablosuna yol açar; bu tablo nöroleptik malign sendrom ile karışabilir.
Adına karşın, gabapentinoidler bu almaçlara bağlanmaz; kalsiyum kanalının bir alt birimine etki ederler. Bu, adlandırmadan kaynaklanan yaygın bir yanlış anlamadır.
Vigabatrin, ileticiyi yıkan enzimi engelleyerek düzeyini artırır; ancak geri dönüşsüz görme alanı daralmasına yol açması kullanımını kısıtlar.
Hepatik ensefalopatide, bu sistemin etkinliğinin arttığı öne sürülmüştür; bu nedenle bu hastalarda sedatiflerin dikkatle kullanılması gerekir.
Sistemin yetersizliği, kaygı bozuklukları, uykusuzluk ve nöbet eğilimiyle ilişkilendirilmiştir.
Eş anlamlılar
- Gama-aminobütirik asit
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Brunton LL ve ark. (ed.), Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14. baskı, 2023.