Alkol yoksunluğu
Alkol yoksunluğu (İng. alcohol withdrawal), düzenli ve yoğun alkol kullanan kişide alımın azalması ya da kesilmesiyle ortaya çıkan belirtiler bütünüdür.
Etimoloji
Türkçe alkol sözcüğü ile yoksunluk sözcüğünün birleşimidir.
Klinik bağlam
Alkol, GABA sistemini güçlendirir ve uyarıcı glutamat sistemini baskılar. Sürekli kullanımda vücut buna uyum sağlar; alkol kesildiğinde baskılanan uyarıcı sistem denetimsiz kalır ve aşırı uyarılabilirlik ortaya çıkar. Bu düzenek, hem belirtileri hem tedavinin mantığını açıklar.[1]
Belirtiler zamana göre sıralanır. İlk saatlerde titreme, terleme, taşikardi, bulantı, huzursuzluk ve uykusuzluk görülür. Yoksunluk nöbetleri genellikle ilk gün içinde ortaya çıkar. Alkolik halüsinozis, bilincin korunduğu ve hastanın gördüklerinin gerçek olmadığını bildiği bir tablodur.
Deliryum tremens ise daha geç ortaya çıkar; bilinç bulanıklığı, yönelim bozukluğu, ağır otonom uyarı ve görsel varsanılarla seyreder. Tedavi edilmediğinde yüksek ölüm oranı taşır. Bu nedenle erken tanınması yaşamsaldır.
Klinik açıdan en önemli tuzak, hastanede yatan hastada gelişen yoksunluğun gözden kaçmasıdır. Cerrahi ya da başka bir nedenle yatırılan hastada, ikinci-üçüncü günde ortaya çıkan huzursuzluk, titreme ve otonom bulgular çoğu kez deliryumun diğer nedenlerine bağlanır. Alkol öyküsünün sorgulanmaması, bu tablonun en sık nedenidir.
Bir diğer tuzak, kan alkol düzeyinin yüksek olmasının yoksunluğu dışlamadığıdır; hoşgörü gelişmiş kişilerde belirtiler, düzey hâlâ ölçülebilir durumdayken başlayabilir.
Yönetimde benzodiazepinler ilk seçenektir; hem belirtileri denetler hem nöbet ve deliryum tremensi önler. Belirti temelli uygulama, sabit doz şemasına göre daha az toplam ilaç kullanımı ve daha kısa tedavi süresi sağlar.
Karaciğer işlev bozukluğu olan hastalarda etkin ürünleri birikmeyen benzodiazepinler tercih edilir; bu ayrım, aşırı sedasyonu önler.
Beslenme desteği kritiktir. Tiamin, şeker içeren sıvılardan önce verilmelidir; ters sıralama Wernicke ensefalopatisini tetikleyebilir. Ayrıca hipomagnezemi, hipokalemi, hipofosfatemi ve folat eksikliği sıktır; magnezyum düzeltilmeden diğer bozukluklar düzelmez.
Ayırıcı tanı geniş tutulmalıdır. Enfeksiyon, kafa travması, subdural hematom, hipoglisemi, karaciğer yetmezliği, elektrolit bozuklukları ve diğer madde yoksunlukları benzer tablo yapar. Yoksunluk tanısı konmuş olması, bu nedenlerin araştırılmasını engellememelidir.
Nöbet geçiren hastada, tablonun yalnızca yoksunluğa bağlanmadan önce yapısal nedenler ve enfeksiyon değerlendirilmelidir.
Antipsikotikler tek başına kullanılmaz; nöbet eşiğini düşürür ve yoksunluğun temel düzeneğini karşılamaz. Ancak dirençli varsanılarda benzodiazepine ek olarak kullanılabilir.
Taburculuk sonrası bırakma tedavisinin planlanması, danışmanlık ve destek programlarına yönlendirme, yinelemeyi önlemede belirleyicidir.
Eş anlamlılar
- Alkol kesilme sendromu
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, 2022.