Folik asit
Folik asit (İng. folic acid), DNA sentezi ve hücre bölünmesi için gerekli olan suda çözünen B grubu vitamindir.
Etimoloji
Latince folium (yaprak) sözcüğünden türetilmiştir; ilk kez yeşil yapraklı sebzelerden elde edilmiştir.
Klinik bağlam
Vitamin, tek karbonlu grupların aktarımında görev alır; pürin ve pirimidin sentezi ile homosisteinin metiyonine dönüşümü bu yolağa bağlıdır.[1]
Vücut depoları sınırlıdır; bu nedenle eksiklik, B12 vitamini eksikliğine göre çok daha hızlı gelişir.
Eksiklik nedenleri yetersiz alım, alkol kullanım bozukluğu, emilim bozuklukları — çölyak hastalığı ve bakteriyel aşırı çoğalma —, gebelik gibi artmış gereksinim durumları, kronik hemoliz ve hemodiyalizdir.
İlaçlar önemli bir nedendir. Metotreksat, trimetoprim, fenitoin, sülfasalazin ve bazı antiepileptikler folat metabolizmasını bozar.
Metotreksat kullanan hastalarda folik asit desteği verilmesi, yan etkileri belirgin biçimde azaltır ve etkinliği bozmaz; bu destek sıklıkla atlanır.
Eksiklik, megaloblastik anemiye yol açar. Büyük hücreli anemi, nötrofillerde aşırı loblanma ve ağır olgularda pansitopeni görülür.
Alanın en kritik klinik bilgisi, folat ile B12 eksikliğinin ayırt edilmesidir. İki tablo hematolojik olarak birbirinin aynıdır.
Ancak B12 eksikliğinde nörolojik tutulum bulunur; folat eksikliğinde yoktur.
Bu ayrım, yaşamsal bir sonuç doğurur: B12 eksikliği olan hastaya yalnızca folat verilmesi anemiyi düzeltirken nörolojik hasarın ilerlemesine izin verir.
Bu hasar geri dönüşsüz olabilir; bu nedenle folat tedavisi öncesinde B12 durumu mutlaka değerlendirilmelidir.
Ayrımda metilmalonik asit düzeyi kullanılır; B12 eksikliğinde yükselir, folat eksikliğinde normaldir. Homosistein ise her ikisinde de yükselir.
En önemli halk sağlığı uygulaması, gebelik öncesi folik asit desteğidir. Nöral tüp defektlerini belirgin biçimde önler.
Kritik olan zamanlamadır: nöral tüp gebeliğin çok erken döneminde kapanır; bu nedenle destek, gebelik anlaşıldıktan sonra değil, gebelikten önce başlatılmalıdır.
Gebeliklerin önemli bir bölümü plansız olduğundan, doğurganlık çağındaki kadınlara genel öneri verilir ve birçok ülkede tahıl ürünlerine folat eklenir.
Daha önce nöral tüp defektli gebelik öyküsü olan, diyabet ya da obezitesi bulunan ve antiepileptik kullanan kadınlarda daha yüksek doz önerilir.
Antiepileptik kullanan kadınlarda bu destek özellikle önemlidir; ancak ilacın kendisinin de risk taşıdığı unutulmamalıdır.
Yüksek doz folat, plazma homosisteinini düşürür; ancak bunun kalp damar olaylarını azaltmadığı gösterilmiştir. Bu, ara ölçütün hasta sonucunu yansıtmadığı örneklerdendir.
Eş anlamlılar
- Folat
- B9 vitamini
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Hoffman R ve ark., Hematology: Basic Principles and Practice, 8. baskı, 2023.