Karpal tünel sendromu
Karpal tünel sendromu (İng. carpal tunnel syndrome), median sinirin el bileğindeki karpal tünel içinde sıkışmasıyla ortaya çıkan tuzak nöropatisidir. En sık görülen tuzak nöropatisi olup elde uyuşma, karıncalanma ve ağrı ile seyreder.
Etimoloji
"Karpal", el bileği kemiklerini belirten Yunanca karpos sözcüğünden gelir; "tünel" ise karpal kemikler ile üstteki transvers karpal bağ arasında kalan dar geçidi anlatır.
Klinik bağlam
Tünel, esnemeyen bir yapıdır: tabanını karpal kemikler, tavanını fleksör retinakulum oluşturur. İçinden dokuz parmak fleksör tendonu ve median sinir geçer. Tünel içi hacmi artıran ya da boşluğu daraltan her durum basıncı yükseltir; artan basınç önce venöz dolaşımı bozar, ödem ve iskemi gelişir, ardından miyelin hasarı ve ileri evrede akson kaybı ortaya çıkar. Bu aşamalı ilerleme, klinik bulguların neden önce aralıklı duyusal yakınmalarla başlayıp sonradan kalıcı kayba dönüştüğünü açıklar.[1]
Risk etkenleri arasında kadın cinsiyet, obezite, gebelik, hipotiroidi, diabetes mellitus, romatoid artrit, amiloidoz, akromegali, kronik böbrek hastalığı ve uzun süreli hemodiyaliz sayılır. Yinelenen el bileği hareketleri ve titreşimli alet kullanımı katkıda bulunur; ancak mesleki etkenlerin rolü, uzun süre sanıldığından daha sınırlı bulunmuştur.
Klinik tablonun ayırt edici özelliği, yakınmaların gece belirginleşmesidir; hastalar uyanıp ellerini silkeleme gereksinimi duyar. Uyuşma ve karıncalanma, median sinirin dağılım alanında — başparmak, işaret, orta parmak ve yüzük parmağının yarısında — hissedilir; ancak hastalar sıklıkla "tüm elim uyuşuyor" biçiminde tanımlar. Ağrı ön kola yayılabilir. İlerleyen olgularda başparmak kökündeki tenar kaslarda erime ve kavrama gücünde azalma görülür; hastalar nesneleri düşürmekten yakınır. Duyu kaybının avuç içi tabanında bulunmaması tanısal açıdan değerlidir; bu bölgeyi besleyen dal tünelden geçmez.
Muayenede Tinel ve Phalen testleri kullanılır; duyarlılık ve özgüllükleri sınırlıdır, bu nedenle tek başına tanı koydurmazlar. Tanı klinik temellidir; sinir iletim çalışması tanıyı doğrular, ağırlığını derecelendirir ve ayırıcı tanıya katkı sağlar — ancak erken evrede normal bulunabilir ve klinik tablo baskındır. Ultrason, sinir kesit alanını ölçerek ve yapısal nedenleri göstererek giderek daha çok kullanılmaktadır.
Ayırıcı tanıda servikal radikülopati — özellikle C6 kökü —, brakiyal pleksopati, proksimal median sinir sıkışmaları, polinöropati ve miyelopati düşünülür. Boyun hareketleriyle değişen yakınmalar, dirsek üstüne uzanan bulgular ve refleks değişiklikleri kökensel nedeni düşündürür; ayrıca iki durumun bir arada bulunabileceği ("çift ezilme") akılda tutulmalıdır.
Yönetim, ağırlığa göre basamaklandırılır. Hafif ve orta olgularda gece atel kullanımı — bileği nötral pozisyonda tutarak tünel basıncını azaltır —, etkinlik düzenlenmesi ve altta yatan durumun tedavisi ilk basamaktır. Yerel kortikosteroid enjeksiyonu kısa-orta vadede etkili bir seçenektir. Oral steroidlerin geçici yararı vardır; nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar, diüretikler ve B6 vitamininin yararı gösterilememiştir. Kalıcı duyu kaybı, tenar atrofi, elektrofizyolojik olarak ağır tutulum ve konservatif tedaviye yanıtsızlık durumunda cerrahi gevşetme uygulanır; açık ve endoskopik yöntemler benzer sonuç verir ve uzun dönem başarı oranı yüksektir.[2]
Yoğun bakım ve ameliyat çevresi bağlamda, uzun süreli immobilizasyon ve uygunsuz pozisyonlama tuzak nöropatilerini kolaylaştırır; el bileğinin aşırı fleksiyon ya da ekstansiyonda tutulmasından kaçınılması, arteriyel hat ve bandaj uygulamalarında basının önlenmesi koruyucu önlemlerdir.
Klinik tuzakların başında, tenar atrofi geliştikten sonra cerrahiye yönlendirme gelir; bu aşamada iyileşme eksik kalabilir. Bir diğeri, iki taraflı ve atipik olgularda sistemik nedenlerin — hipotiroidi, amiloidoz, diyabet — araştırılmamasıdır.
Eş anlamlılar
- Median sinir tuzak nöropatisi
- KTS