Spinal stenoz
Spinal stenoz (İng. spinal stenosis), omurga kanalının daralarak omurilik ya da sinir köklerini sıkıştırmasıdır. En sık lomber ve servikal bölgelerde görülür ve ileri yaşta belirgin işlev kaybının önde gelen nedenlerindendir.
Etimoloji
"Stenoz", Yunanca stenos (dar) kökünden türeyen stenosis sözcüğünden gelir.
Klinik bağlam
Daralma çoğunlukla dejeneratif değişikliklerin birikimiyle oluşur: disk yüksekliğinin azalması ve taşması, faset eklem hipertrofisi, ligamentum flavumun kalınlaşması ve osteofit oluşumu kanalı çepeçevre daraltır. Bu nedenle tek bir yapıya değil, birden çok değişikliğin toplamına bağlıdır. Doğumsal olarak dar kanala sahip kişilerde belirtiler daha erken ortaya çıkar. Spondilolistezis, hizalanmayı bozarak daralmayı ağırlaştırır.[1]
Lomber darlığın en tipik belirtisi nörojenik kladikasyodur: yürümekle bacaklarda ağrı, uyuşma, ağırlık hissi ve güçsüzlük ortaya çıkar, dinlenmekle geriler. Ayırt edici özelliği pozisyona bağımlı olmasıdır — öne eğilmek kanalı genişlettiği için belirtileri azaltır. Bu nedenle hastalar öne eğilerek yürümeyi, alışveriş arabasına dayanmayı ya da bisiklete binmeyi daha kolay bulur. Bu ayrıntı, damar kaynaklı kladikasyodan ayırt etmede değerlidir: damar hastalığında belirtiler duruş değişikliğinden bağımsız olarak, belirli bir yürüme mesafesinde ortaya çıkar ve yalnızca durmakla geçer. Ayrıca damar hastalığında nabız zayıflığı ve deri değişiklikleri bulunur.
Servikal darlıkta tablo farklıdır ve daha ciddidir: kanal darlığı omuriliği doğrudan etkileyerek miyelopati yaratır. Bulgular sinsi gelişir — el becerisinde kayıp, düğme ilikleme ve yazı yazmada zorlanma, yürüyüşte dengesizlik, canlı refleksler ve Babinski yanıtı. Bu bulgular sıklıkla yaşlılığa bağlandığından tanı gecikir; oysa ilerleyici miyelopati cerrahi değerlendirme gerektirir.
Tanıda manyetik rezonans görüntüleme seçkin yöntemdir. Ancak yorumlamada temel ilke, radyolojik darlık ile klinik tablonun eşleştirilmesidir: ileri yaşta görüntülemede darlık son derece yaygındır ve belirtisiz kişilerde de bulunur. Bu nedenle saptanan her darlık hastanın yakınmasının nedeni sayılamaz; klinik düzey ile radyolojik düzey uyuşmuyorsa tanı yeniden gözden geçirilmelidir. Ayırıcı tanıda polinöropati, periferik arter hastalığı, kalça ve diz osteoartriti ile nöroforaminal darlık düşünülür.
Yönetim basamaklıdır. Lomber darlıkta doğal seyir çoğu hastada durağandır; belirtiler yıllar içinde belirgin biçimde kötüleşmeyebilir. Bu nedenle başlangıç yaklaşımı konservatiftir: hasta eğitimi, egzersiz ve fizik tedavi, kilo yönetimi, ağrı yönetimi. Epidural steroid enjeksiyonu kısa süreli rahatlama sağlayabilir; uzun dönem yararı sınırlıdır. Cerrahi dekompresyon, konservatif tedaviye yanıtsız, yaşam kalitesini belirgin biçimde bozan olgularda uygulanır ve ağrı ile yürüme mesafesinde iyileşme sağlar; ancak uzun dönemde konservatif tedaviyle fark azalır. Füzyon eklenmesi, yalnızca instabilite bulunan seçilmiş olgularda gerekir.
Servikal miyelopatide yaklaşım farklıdır: ilerleyici seyir nedeniyle cerrahi eşiği daha düşüktür ve dekompresyonun amacı, mevcut hasarı geri çevirmekten çok ilerlemeyi durdurmaktır. Bu beklenti hastayla önceden konuşulmalıdır.
Acil değerlendirme gerektiren durumlar tanımlıdır: kauda ekuina sendromu — idrar retansiyonu, perine bölgesinde duyu kaybı, iki taraflı bacak güçsüzlüğü — ve hızla ilerleyen motor defisit.[2]
Anestezi açısından, servikal darlığı bulunan hastalarda entübasyon sırasında boynun aşırı ekstansiyonundan kaçınılmalı ve videolaringoskopi gibi daha az hareket gerektiren teknikler yeğlenmelidir. Ayrıca girişim öncesi mevcut nörolojik bulguların belgelenmesi önemlidir.
Klinik tuzakların başında, yürüme kısıtlılığının yaşa ya da kondisyonsuzluğa bağlanması gelir. Bir diğeri, öne eğilmekle rahatlama örüntüsünün sorgulanmaması ve tablonun damar hastalığından ayırt edilememesidir.
Eş anlamlılar
- Dar kanal
- Lomber / servikal spinal stenoz