İlaç ateşi

İlaç ateşi (İng. drug fever), bir ilacın yol açtığı ve ilaç kesildiğinde düzelen ateştir.

Etimoloji

Türkçe ilaç sözcüğü ile ateş sözcüğünün birleşimidir.

Klinik bağlam

Tablo, bir dışlama tanısıdır ve sıklıkla gözden kaçar. Nedeni belirlenemeyen uzamış ateşlerin önemli bir bölümünden sorumludur; tanınmaması gereksiz tetkiklere, uzatılmış antibiyotik tedavisine ve hastanede kalış süresinin uzamasına yol açar.

Düzenekler çeşitlidir: aşırı duyarlılık tepkimeleri, ilacın ateş yapıcı etkisi, ısı düzenlemesinin bozulması ve uygulamaya bağlı tepkimeler.

Klinik açıdan en şaşırtıcı özelliği, hastanın genel durumunun ateşin derecesiyle orantısız biçimde iyi olmasıdır. Yüksek ateşe karşın hasta göreli olarak rahat görünür; bu uyumsuzluk tanısal bir ipucudur.

Nabız-ateş uyumsuzluğu da görülebilir; ancak bu bulgu tek başına güvenilir değildir.

Eşlik eden bulgular arasında döküntü ve eozinofili bulunabilir; ancak hastaların önemli bir bölümünde bu bulgular yoktur. Bu nedenle döküntü ve eozinofilinin bulunmaması tanıyı dışlamaz.

Ateşin başlangıç zamanı değişkendir; ilacın başlanmasından günler ya da haftalar sonra ortaya çıkabilir. Bu gecikme, ilişkinin kurulmasını güçleştirir. Uzun süredir kullanılan bir ilacın sorumlu olamayacağı varsayımı yanlıştır.

Sık sorumlu tutulan ilaçlar arasında beta-laktam antibiyotikler, sülfonamidler, antiepileptikler — fenitoin ve karbamazepin —, allopurinol, antituberküloz ilaçlar, heparin ve antipsikotikler bulunur.

Tanı, ilacın kesilmesiyle ateşin düzelmesine dayanır. Düzelme genellikle birkaç gün içinde gerçekleşir; uzun yarılanma ömürlü ilaçlarda daha geç olabilir.

Ayırıcı tanıda ilaçla ilişkili daha ağır tablolar dışlanmalıdır. İlaç ilişkili eozinofili ve sistemik belirtiler sendromu, ateşe ek olarak yaygın döküntü, yüzde ödem, lenfadenopati ve organ tutulumuyla seyreder; karaciğer tutulumu ölümcül olabilir. Nöroleptik malign sendrom ve serotonin sendromu da ateşle seyreden ilaç tabloları arasındadır ve acil tedavi gerektirir.

Ayrıca malign hipertermi, anestezi ilaçlarıyla tetiklenen ve özgül tedavi gerektiren ayrı bir tablodur.

Yönetimde kuşkulu ilacın kesilmesi esastır; ateş düşürücüler yalnızca belirti tedavisi sağlar. Birden çok ilaç kullanan hastada, en olası ilaçtan başlanarak sırayla kesme yaklaşımı uygulanır.

Tanı konduğunda hasta kaydına açıkça yazılması ve hastanın bilgilendirilmesi, ilerideki yinelemeleri önler.

Eş anlamlılar

• İlaca bağlı ateş

İlgili terimler

• Ateş
• İlaç alerjisi
• Yan etki
• Febril durum
• Antibiyotik yönetimi