Febril durum

Febril durum (İng. febrile state; Lat. febris, ateş), vücut sıcaklığının düzenleyici merkezin belirlediği eşiğin yükselmesiyle normalin üzerine çıktığı klinik tablodur.

Etimoloji

Latince febris (ateş) sözcüğünden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Ateş, hipotalamustaki ısı ayar noktasının yükselmesiyle oluşur. Enfeksiyon etkenleri ve doku hasarı sonucu salınan sitokinler, prostaglandin üretimini artırarak eşiği yükseltir; vücut bu yeni eşiğe ulaşmak için üşüme, titreme ve damar büzülmesiyle ısı üretir. Bu nedenle titreme dönemi, ateşin yükseldiği evreyi gösterir.

Bu düzenek, hipertermiden kesin biçimde ayrılır. Hipertermide ayar noktası normaldir; ısı, çevresel yük ya da ısı atımının bozulması nedeniyle yükselir. Bu ayrım tedaviyi belirler: ateş düşürücü ilaçlar hipertermide etkisizdir, yalnızca fiziksel soğutma ve nedene yönelik tedavi işe yarar. Malign hipertermi, nöroleptik malign sendrom, serotonin sendromu ve sıcak çarpması bu grupta değerlendirilir.

Nedenler yalnızca enfeksiyon değildir. İlaç ateşi, venöz tromboemboli, romatolojik hastalıklar, kanserler, transfüzyon tepkimeleri, tiroit fırtınası ve doku nekrozu da ateşe yol açar. Ameliyat sonrası ilk günlerde ortaya çıkan ateş çoğu kez yangısal yanıtı yansıtır.

Ateşin kendisi zararlı değildir; çoğu kez yararlı bir savunma yanıtıdır. Bu nedenle her yükselen ölçüm ilaçla düşürülmez. Ateş düşürücü kullanımı, hastanın rahatsızlığı, sıvı kaybı ve miyokart iskemisi gibi metabolik yükün zararlı olabileceği durumlarda gerekçelendirilir. Nöbet öyküsü olan çocuklarda ateş düşürücülerin yeni nöbeti önlemediği gösterilmiştir; bu, sık rastlanan bir yanlış inanıştır.

Değerlendirmede en önemli nokta, ateşin derecesinin hastalığın ağırlığını göstermemesidir. Yaşlılarda, kronik böbrek hastalığı olanlarda, kortikosteroid kullananlarda ve ağır sepsiste ateş bulunmayabilir; hatta düşük vücut sıcaklığı daha kötü gidişi işaret eder. Bu tuzak, tanının gecikmesinin başlıca nedenidir.

Acil değerlendirme gerektiren durumlar ayrıca tanımlanmıştır. Nötrofil sayısı düşük hastada ortaya çıkan ateş, febril nötropeni kabul edilir ve kültürler alındıktan hemen sonra geniş spektrumlu antibiyotik başlanır; burada gecikme ölümcüldür. Damar içi araç taşıyan hastalar, organ nakli alıcıları, dalak alınmış kişiler ve seyahat öyküsü bulunanlar özel risk gruplarıdır.

Ateşle birlikte basmakla solmayan döküntü, ense sertliği, bilinç değişikliği, hipotansiyon ya da hızlı solunum varlığı, ağır enfeksiyon açısından uyarıcıdır.

Nedeni belirlenemeyen uzamış ateş, ayrı bir değerlendirme kategorisidir ve sistemli bir araştırma gerektirir.

Ölçüm yöntemi de sonucu etkiler; koltuk altı ölçümü merkezî sıcaklığı olduğundan düşük gösterebilir. Yoğun bakımda merkezî ölçüm yöntemleri tercih edilir.

Eş anlamlılar

• Ateşli durum
• Febril tablo

İlgili terimler

• Ateş
• Hipertermi
• Febril nötropeni
• Sepsis
• Enfeksiyon