İleri yaş

İleri yaş (İng. advanced age), organ yedeklerinin azaldığı, hastalık ve tedavi yanıtlarının değiştiği yaşlılık dönemidir.

Etimoloji

Türkçe "ileri" ve "yaş" sözcüklerinin birleşimidir; tıpta yaşlılığı inceleyen dal geriatridir.

Klinik bağlam

Kavram, takvim yaşından çok fizyolojik yedeğe dayanır; aynı yaştaki iki kişi arasında büyük farklar bulunabilir.

Bu nedenle karar verirken tek başına yaş değil, kırılganlık düzeyi ve işlevsel durum ölçülür.

Yaşla birlikte hemen her organda yedek kapasite azalır; bu azalma dinlenme durumunda fark edilmez, ancak akut hastalıkta ortaya çıkar.

Böbrek işlevi azalır; ancak kas kütlesi de azaldığından serum kreatinini normal görünebilir. Bu, ilaç dozlarının yanlış ayarlanmasına yol açan önemli bir tuzaktır.

Bu nedenle böbrek işlevi, hesaplanmış süzme hızıyla değerlendirilmelidir.

Vücut bileşimi değişir; yağ oranı artar, su oranı azalır. Bu değişiklik, yağda çözünen ilaçların etkisini uzatır.

Karaciğerde ilaç yıkımı yavaşlar ve ilk geçiş etkisi azalır; ilaç düzeyleri yükselir.

Bu nedenle ilaç tedavisinde düşük dozla başlayıp yavaş artırmak temel ilkedir.

Çoklu ilaç kullanımı, yaşlıda en önemli önlenebilir zarar kaynağıdır; her yeni ilaç, etkileşim ve düşme riskini artırır.

Yaşlıda uygunsuz ilaçları belirleyen listeler bu nedenle geliştirilmiştir; antikolinerjik ilaçlar, uzun etkili benzodiyazepinler ve bazı antipsikotikler öne çıkar.

Klinik tablolar atipik seyreder. Miyokard enfarktüsü göğüs ağrısı olmadan; enfeksiyon ateş olmadan görülebilir.

Yaşlıda ilk ve tek bulgu sıklıkla deliryum, düşme ya da işlev kaybıdır; bu bulgular yaşlılığa bağlanmamalı, akut hastalık işareti sayılmalıdır. Bu, alanın en kritik ilkesidir.

Isı düzenlemesi bozulur; ağır enfeksiyonda ateş yerine düşük vücut ısısı görülebilir.

Kalp-damar sisteminde damar sertliği artar; sistolik tansiyon yükselir ve ayağa kalkarken tansiyon düşmesi sıklaşır.

Duyu kayıpları, denge bozukluğu ve kas kütlesinin azalması düşme riskini artırır; düşmeler kırık ve bağımsızlık kaybının başlıca nedenidir.

Bilişsel gerileme, demans ve deliryum ayırt edilmelidir; deliryum akut ve dalgalıdır, altta yatan nedeni vardır.

Beslenme yetersizliği, ağız sağlığı sorunları ve sosyal yalıtım sık görülür ve iyileşmeyi geciktirir.

Cerrahi ve yoğun bakım kararlarında kırılganlık değerlendirmesi, sonuçları yaştan daha iyi öngörür.

Bakım hedeflerinin hastayla konuşulması, gereksiz girişimleri önler ve yaşam niteliğini korur.

Eş anlamlılar

• Yaşlılık

İlgili terimler

• Kırılganlık
• Deliryum
• Demans
• Polifarmasi
• Düşme