ASA fiziksel durum sınıflaması
ASA fiziksel durum sınıflaması (İng. ASA Physical Status Classification), hastanın ameliyat öncesi genel sağlık durumunu altı basamakta tanımlayan, Amerikan Anesteziyoloji Derneği tarafından geliştirilmiş değerlendirme ölçeğidir. Anestezi pratiğinde en yaygın kullanılan ortak dildir.
Etimoloji
Kısaltma, ölçeği yayımlayan kurumun adından gelir (American Society of Anesthesiologists). "Fiziksel durum" ifadesi, ölçeğin yalnızca hastanın sistemik sağlık durumunu tanımladığını, cerrahi türünü ya da anestezi riskini kapsamadığını vurgular.
Klinik bağlam
Sınıflama altı basamaktan oluşur. ASA I sağlıklı bireyi; ASA II hafif sistemik hastalığı olan, işlev kısıtlılığı bulunmayan hastayı; ASA III belirgin işlev kısıtlılığı yaratan ağır sistemik hastalığı olan hastayı; ASA IV yaşamı sürekli tehdit eden ağır sistemik hastalığı bulunan hastayı; ASA V ameliyat edilmediğinde yaşaması beklenmeyen can çekişen hastayı; ASA VI ise organ bağışı amacıyla ameliyata alınan beyin ölümü gerçekleşmiş hastayı tanımlar. Acil koşullarda yapılan girişimlerde sınıfa "E" harfi eklenir; acilliğin kendisi risk artışı anlamına gelir.[1]
Basamakların ayrımında belirleyici ölçüt, hastalığın varlığı değil işlevsel etkisidir. İyi denetlenen hipertansiyon ya da diabetes mellitus ASA II kapsamındayken, organ hasarı gelişmiş ya da denetimsiz aynı hastalıklar ASA III'e girer. Benzer biçimde sigara kullanımı, obezite, gebelik ve iyi denetlenen hafif hastalıklar ASA II örnekleri arasında sayılır. Dernek, kullanımı standartlaştırmak amacıyla erişkin, çocuk ve obstetrik hastalar için örnek listeler yayımlamıştır; bu listeler uygulayıcılar arasındaki değişkenliği azaltmayı amaçlar.
Ölçeğin klinik değeri, basitliğinden ve evrensel biçimde anlaşılır olmasından kaynaklanır. Ameliyat öncesi değerlendirmenin belgelenmesinde, hastaların risk gruplarına göre karşılaştırılmasında, kalite izlem çalışmalarında ve kaynak planlamasında kullanılır. Yüksek ASA sınıfının, ameliyat sonrası komplikasyon ve ölüm oranlarıyla ilişkili olduğu çok sayıda çalışmada gösterilmiştir.
Bununla birlikte sınırlılıkları iyi bilinmelidir. Sınıflama bir risk skoru değildir: cerrahinin büyüklüğünü, süresini, cerrahın deneyimini, hastanın yaşını ve işlevsel kapasitesini içermez. Bu nedenle ameliyat riskinin öngörülmesinde tek başına kullanılması yanlıştır ve kararlar, işlevsel kapasite değerlendirmesi ile — gerektiğinde kardiyak risk indeksleri ve organa özgü değerlendirmelerle — birlikte verilmelidir. Ayrıca uygulayıcılar arasında aynı hastaya farklı sınıf verilebildiği gösterilmiştir; özellikle ASA II ile III arasındaki sınır tartışmalıdır. Yaş tek başına sınıfı belirlemez, ancak yaşla birlikte gelen eşlik eden hastalıklar dolaylı olarak sınıfı yükseltir.
Ameliyat öncesi değerlendirmenin bütünü içinde ASA sınıfı, bir başlangıç noktasıdır. Kapsamlı değerlendirme; havayolu muayenesi, eşlik eden hastalıkların denetim düzeyi, ilaç kullanımı, önceki anestezi deneyimleri ve aile öyküsü — özellikle malign hipertermi ve bütirilkolinesteraz eksikliği açısından —, açlık durumu ve işlevsel kapasitenin sorgulanmasını içerir. Rutin laboratuvar taraması yerine, hastaya ve girişime göre seçilmiş testler istenmesi güncel yaklaşımdır; sağlıklı hastalarda gereksiz test, yanlış pozitif sonuçlar ve gecikmeler yaratır.[2]
Klinik tuzakların başında, ASA sınıfının cerrahi kararın gerekçesi olarak kullanılması gelir; sınıf, ameliyatın yapılıp yapılmayacağını değil, hastanın durumunu betimler. Bir diğeri, acil girişimlerde "E" ekinin atlanmasıdır. Ayrıca sınıfın ameliyat öncesi değerlendirmenin sonucu değil özeti olduğu; hastaya özgü havayolu güçlüğü, kanama riski ya da özel ilaç gereksinimleri gibi bilgilerin ayrıca belgelenmesi gerektiği unutulmamalıdır.
Eş anlamlılar
- ASA skoru
- ASA sınıfı