Adipoz doku
Adipoz doku (İng. adipose tissue; Lat. adeps yağ), yağ hücrelerinden oluşan bağ dokusu türüdür.
Etimoloji
Latince adeps (yağ) sözcüğünden türetilmiştir; Türkçede yağ dokusu olarak da anılır.
Klinik bağlam
Doku uzun süre yalnızca bir enerji deposu ve yalıtım katmanı sayılmıştır; günümüzde ise vücudun en büyük iç salgı organlarından biri olarak kabul edilir.[1] Salgıladığı maddeler arasında iştahı baskılayan leptin, insülin duyarlılığını artıran adiponektin ve iltihabi ileticiler bulunur. Bu salgı işlevi, obezitenin neden yalnızca mekanik bir yük sorunu olmadığını ve neden düşük düzeyli sürekli bir iltihapla seyrettiğini açıklar.
Dokunun nerede biriktiği, ne kadar biriktiğinden daha belirleyicidir. Karın içi yağ dokusu, salgı etkinliği yüksek ve metabolik açıdan zararlıdır; saldığı serbest yağ asitleri doğrudan portal ven yoluyla karaciğere ulaşır ve insülin direncine yol açar. Deri altı yağ dokusu ise görece korunmuş bir depo işlevi görür. Bu ayrım, bel çevresi ölçümünün beden kütle indeksine göre neden daha iyi bir risk göstergesi olduğunu açıklar ve normal kilolu bir kişide de metabolik riskin yüksek olabileceğini gösterir.
Dokunun bir diğer önemli işlevi, çevresel hormon dönüşümüdür. Yağ dokusundaki aromataz enzimi androjenleri östrojene çevirir; bu düzenek, menopoz sonrası kadınlarda östrojen kaynağını ve obezitenin endometriyum ile meme kanseri riskini neden artırdığını açıklar. Aynı enzim, erkeklerde jinekomasti gelişiminde rol oynar. Doku ayrıca yağda çözünen ilaçlar için bir depo görevi görür; bu özellik, obez hastalarda bu ilaçların etki süresinin uzamasını ve doz hesabında hangi ağırlığın kullanılacağı sorusunu doğurur.
Kahverengi yağ dokusu, farklı bir işleve sahiptir; enerjiyi depolamak yerine ısı üretmek üzere yakar. Yenidoğanda belirgindir ve ısı düzenlemesinde belirleyicidir; bu nedenle bebeklerde ısı kaybı hızlı gelişir ve doğum sonrası kurulama ile ısıtma yaşamsaldır. Erişkinde de az miktarda bulunduğu gösterilmiştir. Dokunun kaybı da hastalık yapar: lipodistrofi tablolarında yağ dokusu yokluğuna karşın ağır insülin direnci ve yağlanma görülür; bu paradoksal durum, dokunun depolama işlevinin ne denli kritik olduğunu gösterir. Belirli antiretroviral ilaçlar da yağ dağılımını değiştirir.
Eş anlamlılar
- Yağ dokusu
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Melmed S ve ark. (ed.), Williams Textbook of Endocrinology, 14. baskı, 2020.