Aferent
Aferent (İng. afferent; Lat. afferre getirmek), bir merkeze doğru taşıyan yapıları niteleyen terimdir.
Etimoloji
Latince ad (doğru) ve ferre (taşımak) sözcüklerinden türetilmiştir; karşıtı, merkezden uzağa taşıyan eferenttir.
Klinik bağlam
Terim, yönü belirtir ve bu nedenle her zaman bir merkeze göre tanımlanır.[1] Sinir sisteminde aferent lifler, çevreden merkezi sinir sistemine bilgi taşır; bu nedenle duyu lifleri bu gruptadır. Eferent lifler ise merkezden kaslara ve bezlere komut iletir. Bu ayrım, refleks yayının anlaşılmasının anahtarıdır: yay, duyu almacından başlar, aferent lifle merkeze ulaşır, merkezde işlenir ve eferent lifle hedef organa döner. Bir refleksin kaybolduğu durumda hangi kolun etkilendiğinin belirlenmesi, lezyonun yerini gösterir.
Bu ilkenin en somut klinik uygulaması, gözbebeği ışık refleksidir. Işık bir göze tutulduğunda her iki gözbebeği birlikte küçülür; bu yanıt, aferent kolun görme siniriyle, eferent kolun ise üçüncü kafa çiftiyle taşındığını gösterir. Optik sinir hastalığında ışık etkilenen göze getirildiğinde yanıt zayıflar; ışık gözler arasında hızla gezdirildiğinde etkilenen gözde gözbebeği paradoksal olarak genişler. Karşılıklı aferent gözbebeği bozukluğu adı verilen bu bulgu, nesneldir ve hastanın iş birliğinden bağımsızdır; bu nedenle optik nörit ve görme siniri hastalıklarının değerlendirilmesinde en değerli muayene bulgusudur. Buna karşın kataraktta ve retina dışı ortam bozukluklarında bu bulgu görülmez.
Aynı ayrım, öğürme ve öksürük reflekslerinin değerlendirilmesinde de kullanılır; bu reflekslerin kaybı aspirasyon riskini gösterir ve yutma değerlendirmesinin parçasıdır. Ağrı algısında da aferent yolaklar merkezdedir; merkezî duyarlılaşmada bu yolakların uyarılabilirliğinin artması, normalde ağrı vermeyen uyaranların ağrılı algılanmasına yol açar.
Terim, sinir sistemi dışında damar ve böbrek anatomisinde de kullanılır. Böbrekte glomerüle giren damar aferent arteriol, çıkan damar ise eferent arterioldür. Bu iki damarın çapları arasındaki denge, süzme basıncını belirler; renin-anjiyotensin sistemi çıkan damarı büzerek basıncı korur, nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar ise giren damarı büzerek süzmeyi azaltır. Bu düzenek, bu iki ilaç grubunun neden böbrek işlevini farklı yönlerde etkilediğini ve neden birlikte kullanıldıklarında risk oluşturduklarını açıklar. Diyaliz devrelerinde de kanı hastadan alan kola aynı terim kullanılır.
Eş anlamlılar
- Getirici
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Ropper AH ve ark., Adams and Victor's Principles of Neurology, 12. baskı, 2023.