Refleks

Refleks (İng. reflex; Lat. reflexus geri dönen), bir uyarana karşı istem dışı ve öngörülebilir biçimde verilen yanıttır.

Etimoloji

Latince reflectere (geri bükmek, yansıtmak) sözcüğünden türetilmiştir.

Yanıt, refleks yayı adı verilen beş bileşenli bir devre üzerinden gerçekleşir: almaç, duyu siniri, merkez, hareket siniri ve hedef organ.^[1]

Bu devrenin herhangi bir bileşenindeki bozukluk yanıtı ortadan kaldırır; bu nedenle refleks muayenesi lezyon yerinin belirlenmesinde değerlidir.

Derin tendon refleksleri, kasın hızla gerilmesine verilen yanıttır; tek sinapslı ve hızlı bir devredir.

Her refleks belirli bir omurilik düzeyine karşılık gelir; bu eşleştirme, muayenenin anatomik değerini oluşturur.

Refleks yanıtının değerlendirilmesindeki en önemli ilke, karşı tarafla karşılaştırmadır; simetri, mutlak şiddetten daha bilgilendiricidir.

Yanıtın azalması ya da kaybolması, çevresel sinir sistemi sorununu gösterir.

Buna karşın artması, merkezi sinir sistemi lezyonuna işaret eder; üst motor nöron yolu, refleksleri baskılayan etkisini yitirmiştir.

Bu ayrım, nörolojik muayenenin temel taşıdır.

Ancak akut merkezi lezyonun ilk saatlerinde refleksler geçici olarak kaybolur; bu spinal şok dönemidir.

Bu geçici durumun bilinmemesi, lezyonun yanlış yerde aranmasına yol açar; önemli bir tuzaktır.

Refleks artışına klonus ve patolojik refleksler eşlik eder.

Babinski bulgusu, ayak tabanı uyarıldığında başparmağın yukarı kalkmasıdır; erişkinde üst motor nöron lezyonunu gösterir.

Bu yanıt, bebeklerde normaldir ve miyelinleşmeyle birlikte kaybolur; bu gelişimsel ayrım bilinmelidir.

Yanıtın alınamadığı durumlarda güçlendirme manevraları uygulanır; hastanın dişlerini sıkması ya da ellerini birbirine çekmesi istenir.

Bu manevra yapılmadan refleksin yok sayılması, sık yapılan bir muayene hatasıdır.

Refleks değişiklikleri sistemik hastalıklarda da görülür; hipotiroidide gevşeme evresinin uzaması tipiktir.

Hipokalsemide uyarılabilirlik artar; yüz siniri ve bilek uyarımıyla oluşan bulgular tanısaldır.

Magnezyum fazlalığında ise refleksler kaybolur; bu bulgu, tedavi izleminde erken uyarı olarak kullanılır.

Bu uygulama, eklampsi tedavisinde standarttır.

İlkel refleksler bebeklikte bulunur ve zamanla kaybolur; erişkinde yeniden ortaya çıkması yaygın beyin hasarını gösterir.

Otonom refleksler yaşamsal işlevleri düzenler; öksürük, öğürme ve barorefleks bunlara örnektir.

Beyin sapı reflekslerinin değerlendirilmesi, bilinci kapalı hastada ve beyin ölümü tanısında belirleyicidir.

Şartlı refleksler ise öğrenmeye dayanır ve doğuştan gelmez.

↑ Ropper AH ve ark., Adams and Victor's Principles of Neurology, 12. baskı, 2023.