Afinite

Afinite (İng. affinity; Lat. affinitas yakınlık), bir molekülün hedefine bağlanma gücünü anlatan terimdir.

Etimoloji

Latince affinitas (yakınlık, akrabalık) sözcüğünden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Farmakolojide kavram, ilacın almacına ne denli sıkı bağlandığını tanımlar ve etkinlikten ayrı bir özelliktir. Bir ilaç almaca yüksek yakınlıkla bağlanabilir ancak hiçbir yanıt oluşturmayabilir; bu durumda karşıt ilaç olarak davranır. Bu ayrım, karşıt ilaçların nasıl çalıştığını açıklar: nalokson, opioid almacına opioidlerden daha yüksek yakınlıkla bağlanır ve onları yerinden ayırır, ancak kendisi etki oluşturmaz. Aynı ilke, metanol ve etilen glikol zehirlenmelerinin tedavisinde de geçerlidir; etil alkolün enzime yakınlığı daha yüksek olduğundan toksik ürün oluşumu engellenir.

Yakınlık farkları, ilaç seçiminde ve yan etkilerin öngörülmesinde belirleyicidir. Bir ilacın hedef almaca yakınlığı yüksek, diğer almaçlara düşükse seçici davranır ve yan etkileri azalır. Bu ilke, kalp seçici beta blokerlerin akciğerdeki almaçları görece koruyarak astım hastalarında neden daha güvenli olduğunu açıklar; ancak yüksek dozlarda seçicilik kaybolur ve bu sınır klinik açıdan önemlidir. Buprenorfinin almaca çok yüksek yakınlıkla bağlanması ise, aşırı doz durumunda nalokson yanıtının neden yetersiz kalabildiğini ve neden daha yüksek dozlar gerektiğini açıklar.

İmmünolojide terim, antikorun antijene bağlanma gücünü tanımlar. Bağışıklık yanıtı olgunlaştıkça üretilen antikorların yakınlığı artar; bu olguya yakınlık olgunlaşması denir. Bu özellik, tanısal testlerde doğrudan kullanılır: IgG avidite testi, antikorların bağlanma gücünü ölçerek enfeksiyonun yeni mi eski mi olduğunu ayırt eder. Düşük avidite yeni geçirilmiş enfeksiyonu gösterir. Bu ayrım, gebelikte toksoplazma ve sitomegalovirüs değerlendirmesinde belirleyicidir ve gebeliğin yönetimini doğrudan etkiler.

Kavram, taşıyıcı proteinler ve enzimler için de geçerlidir. Karbon monoksitin hemoglobine yakınlığı oksijenden çok daha yüksektir; bu fark, zehirlenmenin neden düşük ortam yoğunluklarında bile ağır seyrettiğini açıklar. Oksijen ayrışma eğrisinin sağa ya da sola kayması da hemoglobinin oksijene yakınlığındaki değişimi yansıtır; asidoz ve ateş yakınlığı azaltarak dokuya oksijen bırakımını kolaylaştırır. Bu düzenek, doku düzeyindeki oksijenlenmenin yalnızca satürasyonla değerlendirilemeyeceğini gösterir.

Eş anlamlılar

• Bağlanma yakınlığı

İlgili terimler

• Farmakokinetik
• Nalokson
• Antikor
• Oksijen ayrışma eğrisi
• Antijen