Akselerometri
Akselerometri (İng. acceleromyography), uyarılan kasın hareket ivmesinin ölçülmesiyle nöromusküler iletimin nesnel olarak değerlendirilmesidir. Anestezi uygulamasında kas gevşetici etkisinin izlenmesinde en yaygın kullanılan yöntemlerdendir.
Etimoloji
Latince accelerare (hızlandırmak) ve Yunanca metron (ölçü) sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Yöntemin dayandığı ilke Newton'un ikinci yasasıdır: sabit kütlenin ivmesi, kasılma kuvvetiyle orantılıdır. Küçük bir piezoelektrik dönüştürücü, uyarılan kasın hareketiyle oluşan ivmeyi elektriksel sinyale çevirir; böylece kasılmanın gücü sayısal olarak ifade edilir. Uygulamada ulnar sinir bilek düzeyinde uyarılır ve başparmağı hareket ettiren adductor pollicis kasının yanıtı ölçülür.[1]
En sık kullanılan uyarı biçimi dörtlü uyarıdır; art arda verilen dört uyarıya alınan yanıtlar arasındaki oran hesaplanır. Nondepolarizan blokaj derinleştikçe dördüncü yanıt önce zayıflar, sonra kaybolur; sırasıyla üçüncü, ikinci ve birinci yanıtlar da yok olur. Derin blokaj döneminde hiçbir yanıt alınamadığında post-tetanik sayım kullanılır. Yüzeyelleşme evresinde ise dördüncü yanıtın birinciye oranı, geri dönüşün yeterliliğini gösterir.
Yöntemin en önemli klinik katkısı, kalıntı nöromusküler blokajın saptanmasıdır. Klinik değerlendirme — baş kaldırma, el sıkma, göz açma — ve uyarıya verilen yanıtın gözle ya da elle değerlendirilmesi, orta derecede kalıntı blokajı güvenilir biçimde ayırt edemez. Kalıntı blokaj yutma bozukluğuna, üst havayolu tıkanıklığına, hipoksemiye ve aspirasyona yol açar; sıklığı nesnel izlem yapılmadığında belirgin biçimde yüksektir. Bu nedenle güncel kılavuzlar, kas gevşetici uygulanan her hastada nesnel izlem yapılmasını ve ekstübasyon öncesinde belirlenen geri dönüş ölçütünün sağlandığının gösterilmesini önermektedir.[2]
Uygulamada dikkat edilmesi gereken teknik ayrıntılar vardır. Başparmağın serbestçe hareket edebilmesi gerekir; kolun sarılı olması, elin cerrahi örtü altında sıkışması ya da hastanın yanına yaslanması ölçümü bozar. Elektrotların doğru yerleşimi ve cildin temizliği önemlidir. Ölçüme, hasta uyanıkken değil, indüksiyondan sonra ve kas gevşetici verilmeden önce başlanarak kişiye özgü başlangıç değeri belirlenmelidir; bu kalibrasyon adımı atlandığında oran hesabı yanıltıcı olur. Akselerometride, hareketin serbest olması nedeniyle başlangıç oranı bazen bire yakın olmayabilir; bu durumda normalize edilmiş değerlerin kullanılması önerilir.
Ölçümü etkileyen etkenler bilinmelidir: hipotermi ve periferik dolaşımın bozulması yanıtı azaltır; ödem, elektrot sorunları ve elektrokoter girişimi sinyali bozar. Hipokalemi, hipermagnezemi, hipokalsemi, asidoz, aminoglikozitler ve uçucu anestezikler blokajı derinleştirir. Felçli ya da denerve ekstremitede yapılan ölçüm, reseptör sayısındaki artış nedeniyle blokajı olduğundan daha az gösterir; bu nedenle sağlam tarafın kullanılması gerekir. Kaslar arasında duyarlılık farkı da önemlidir: diyafram ve larenks kasları blokaja daha dirençlidir ve daha erken toparlanır, buna karşılık farengeal kaslar el kaslarından daha geç düzelir — bu nedenle elde tam geri dönüş görülmeden yutma güvenliği varsayılamaz.
Akselerometri dışında kullanılan yöntemler arasında kas hareketinin elektromiyografik olarak kaydedilmesi, kasılmanın oluşturduğu basınç değişiminin ölçülmesi ve mekanomiyografi bulunur; sonuncusu araştırma standardı kabul edilir ancak günlük uygulamaya uygun değildir. Elektromiyografi tabanlı cihazların ekstremitenin serbest hareketini gerektirmemesi üstünlüktür.
Yoğun bakımda uzun süreli kas gevşetici uygulanan seçilmiş hastalarda — ağır akut solunum sıkıntısı sendromu gibi — nesnel izlem, aşırı dozdan ve uzamış güçsüzlükten korunmayı sağlar; ayrıca sedasyon derinliğinin ayrı olarak izlenmesi gerektiği unutulmamalıdır.
Eş anlamlılar
- İvmeölçüm
- Akseleromiyografi