Anabolik steroid
Anabolik steroid (İng. anabolic steroid), testosteron türevi olan ve kas kütlesini artırmak amacıyla kullanılan hormon grubudur.
Etimoloji
Yunanca anabole (yukarı taşıma, yapım) sözcüğü ile steroid teriminin birleşimidir.
Klinik bağlam
Bileşikler, androjen almaçlarına bağlanarak protein sentezini artırır ve kas kütlesini büyütür. Tıbbi kullanım alanları sınırlıdır: hipogonadizm tedavisi, bazı anemiler, kalıtsal anjiyoödem ve kronik hastalıklara bağlı ağır kas kaybı.[1]
Asıl klinik önemi, tıbbi olmayan kullanımıdır. Sporcularda ve beden görünümü kaygısı taşıyan bireylerde yaygındır; kullanılan dozlar tedavi dozlarının kat kat üzerindedir.
En önemli sonuç, hipotalamus-hipofiz-gonad ekseninin baskılanmasıdır. Dışarıdan alınan androjen, geri bildirimle kendi üretimini durdurur; sonuçta testis küçülmesi, sperm üretiminin durması ve kısırlık gelişir. Bu etki, ilaç bırakıldıktan sonra aylar sürebilir.
Bu bağlantı, açıklanamayan kısırlık değerlendirmesinde önemlidir; kullanım sıklıkla sorgulanmaz ve hasta bildirmez. Sorgulama yapılmadığında tanı konmaz.
Kardiyovasküler etkiler belirgindir: lipid profilinin bozulması, hipertansiyon, sol karıncık kalınlaşması, kardiyomiyopati ve tromboz riski. Genç bireylerde ani ölüm bildirilmiştir.
Karaciğer etkileri, ağızdan alınan alkillenmiş biçimlerde öne çıkar: karaciğer enzim yüksekliği, kolestaz, peliozis hepatis ve tümörler.
Ruhsal etkiler arasında saldırganlık, huzursuzluk, mani benzeri tablolar ve bırakma sonrası çökkünlük bulunur; bağımlılık gelişebilir.
Erkeklerde jinekomasti görülür; alınan androjenin östrojene dönüşmesine bağlıdır. Kadınlarda ise seste kalınlaşma, kıllanma artışı ve adet düzensizliği ortaya çıkar; bu değişikliklerin bir bölümü kalıcıdır.
Ergenlerde kemik büyüme plaklarının erken kapanmasına ve boy kısalığına yol açar.
Enjeksiyon yoluyla kullanımda ortak iğne paylaşımı, hepatit B, hepatit C ve HIV enfeksiyonu riski doğurur; bu risk sıklıkla göz ardı edilir.
Laboratuvarda testosteron düzeyi yüksek, gonadotropinler baskılanmış bulunur; hematokrit yükselir ve bu, tromboz riskini artırır.
Kullanımın kesilmesi, uzun süreli hipogonadizme yol açabilir; belirtiler halsizlik, cinsel işlev bozukluğu ve çökkünlüktür. Bu dönemde tıbbi destek gerekir.
Yaklaşımda yargılayıcı olmayan sorgulama önemlidir; kullanıcıların çoğu sağlık hizmetine başvurmaktan kaçınır ve bu, komplikasyonların geç tanınmasına yol açar.
Eş anlamlılar
- Androjenik anabolik steroidler
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Melmed S ve ark. (ed.), Williams Textbook of Endocrinology, 14. baskı, 2019.