Azatiyoprin

Azatiyoprin (İng. azathioprine), bağışıklık sistemini baskılayan tiyopürin grubu ilaçtır.

Etimoloji

Kimyasal yapısındaki azot ve tiyopürin bileşenlerini anlatan adından türetilmiştir.

Klinik bağlam

İlaç, vücutta 6-merkaptopürine dönüşür ve pürin sentezini engeller; hızla bölünen lenfositleri baskılar. Etkisi yavaş başlar; klinik yanıt için haftalar-aylar gerekir. Bu nedenle akut alevlenmelerde tek başına kullanılmaz.

Kullanım alanları iltihabi bağırsak hastalığı, otoimmün hepatit, sistemik lupus eritematozus, vaskülitler, miyastenia gravis, bazı deri hastalıkları ve organ nakli sonrası idame tedavisidir. Steroid koruyucu ilaç olarak kullanılması yaygındır.

Alanın en kritik konusu, tiyopürin metiltransferaz enzimindeki genetik değişkenliktir. Enzim etkinliği düşük olan kişilerde standart doz, ölümcül kemik iliği baskılanmasına yol açar. Bu nedenle tedaviye başlamadan önce enzim etkinliğinin ya da genotipin belirlenmesi önerilir; bu uygulama farmakogenomikin yerleşik örneklerindendir.

Ayrıca NUDT15 genindeki değişkenlikler, bazı toplumlarda toksisitenin önemli nedenidir; bu bilgi son yıllarda kılavuzlara girmiştir.

Tedavi süresince düzenli kan sayımı ve karaciğer enzim izlemi zorunludur; izlem sıklığı başlangıçta daha yoğundur.

İkinci kritik konu, ilaç etkileşimidir. Allopurinol, ilacın yıkım yolağını engelleyerek düzeyini tehlikeli biçimde yükseltir; birlikte kullanım zorunluysa doz belirgin biçimde azaltılmalıdır. Bu etkileşimin bilinmemesi, ağır pansitopeniye yol açar ve klasik bir hata örneğidir. Aynı etkileşim febuksostat için de geçerlidir.

Yan etkiler arasında kemik iliği baskılanması, karaciğer toksisitesi, pankreatit, bulantı ve grip benzeri aşırı duyarlılık tepkimesi bulunur.

Bağışıklık baskılanmasına bağlı olarak enfeksiyon riski artar; fırsatçı enfeksiyonlar ve gizli enfeksiyonların yeniden etkinleşmesi görülebilir. Tedavi öncesi tüberküloz, hepatit B ve varisella bağışıklık durumu değerlendirilmelidir.

Uzun dönemde deri kanserleri ve lenfoproliferatif hastalık riski artar; güneşten korunma ve düzenli deri muayenesi önerilir.

Canlı aşılar kullanılamaz; aşı takviminin tedaviden önce tamamlanması önerilir.

Gebelikte, birçok bağışıklık baskılayıcının aksine görece güvenli kabul edilir ve gerekli olgularda sürdürülür; hastalığın denetimsiz kalması daha büyük risk oluşturur.

İlacın etkisinin yavaş başlaması nedeniyle, tedavi başlangıcında kortikosteroid ile birlikte kullanılır ve steroid kademeli olarak azaltılır.

Eş anlamlılar

• AZA

İlgili terimler

• Bağışıklık baskılaması
• Farmakogenomik
• İltihabi bağırsak hastalığı
• Organ nakli
• İlaç etkileşimi