Beyin

Beyin (İng. brain; Lat. encephalon), kafatası içinde yer alan, sinir sisteminin en üst düzey işlem merkezidir.

Etimoloji

Türkçe beyin sözcüğünden gelir; Yunanca enkephalos (kafa içindeki) karşılığı kullanılır.

Klinik bağlam

Yapı; beyin yarımküreleri, ara beyin, beyin sapı ve beyincikten oluşur. Yarımküreler bilişsel işlevleri, beyin sapı yaşamsal işlevleri, beyincik ise hareket uyumunu yürütür.

Kanlanması iki sistemle sağlanır: karotis ve vertebrobaziler sistem. Bunlar Willis poligonu ile birleşir; bu halkanın tam olup olmaması kişiden kişiye değişir ve tıkanmaların sonucunu belirler.

Enerji açısından bağımlıdır; oksijen ve glukoza kesintisiz gereksinim duyar, depolama yeteneği yoktur. Dakikalar süren kan akımı kesintisi geri dönüşsüz hasar bırakır ve hipoglisemi hızla bilinç kaybına yol açar.

Kafatasının sabit hacimli olması, kafa içi basınç artışının neden hızla ölümcül olduğunu açıklar. Beyin dokusu, kan ve beyin omurilik sıvısı arasındaki denge bozulduğunda basınç yükselir ve herniasyon gelişir.

Özdüzenleme, kan akımını geniş bir basınç aralığında sabit tutar. Bu düzenek inme ve travmada bozulur; bu nedenle kan basıncının hızlı düşürülmesi ek iskemiye yol açar. Akut inmede kan basıncına yaklaşım bu nedenle ayrı kurallara bağlıdır.

Kan-beyin engeli, ilaç ve molekül geçişini seçici kılar. Bu engel korunma sağlarken tedaviyi güçleştirir; birçok antibiyotik yeterli düzeyde geçemez. Menenjitte ilaç seçiminin ve dozunun farklı olması bu nedenledir.

Sinir hücreleri büyük ölçüde yenilenmez; işlev kaybı çoğu kez kalıcıdır. Bu nedenle tüm nörolojik acillerde zaman belirleyicidir.

Bölgesel işlev dağılımı, klinik bulgulardan lezyon yerinin çıkarılmasını sağlar. Konuşma bozuklukları baskın yarımküreyi, ihmal sendromu karşı yarımküreyi, görme alanı kayıpları görme yolağını, çapraz bulgular ise beyin sapını gösterir.

Acil değerlendirme gerektiren tablolar arasında inme, subaraknoid kanama, menenjit, ensefalit, beyin apsesi, status epileptikus ve travmatik beyin hasarı bulunur.

Görüntülemede tomografi acil değerlendirmede kanamayı gösterir; erken iskemide normal olabilir. Manyetik rezonans, erken iskemi ve doku ayrıntısı için üstündür.

Yaşlanmayla birlikte hacim azalır; bu nedenle yaşlılarda köprü toplardamarları gerilir ve küçük travmalarla subdural hematom gelişebilir. Bu tablo haftalar sonra ortaya çıkabilir ve travma öyküsü hatırlanmayabilir.

Nöroplastisite, hasar sonrası işlevlerin kısmen yeniden düzenlenmesini sağlar; rehabilitasyonun temeli budur.

Eş anlamlılar

• Ensefalon

İlgili terimler

• Merkezî sinir sistemi
• İnme
• Kafa içi basınç artışı
• Kan-beyin engeli
• Beyin omurilik sıvısı