Fosfenitoin
Fosfenitoin (İng. fosphenytoin), fenitoinin suda çözünen ön ilaç biçimidir.
Etimoloji
Fenitoinin fosfat esteri olduğunu anlatan adından türetilmiştir.
Klinik bağlam
İlaç, kanda fosfataz enzimleriyle hızla fenitoine dönüşür. Kendisi etkisizdir; etkinlik dönüşüm sonrası ortaya çıkar.[1]
Geliştirilme gerekçesi, fenitoinin damar içi uygulamasındaki sorunlardır.
Fenitoin suda çözünmez; bu nedenle propilen glikol ve yüksek pH içeren bir çözelti içinde hazırlanır. Bu taşıyıcı, hipotansiyon ve ritim bozukluklarına yol açar.
Ayrıca damar dışına kaçtığında ağır doku hasarına neden olur; mor eldiven sendromu olarak adlandırılan bu tablo, uzuv kaybına kadar ilerleyebilir.
Fosfenitoin, bu sorunları büyük ölçüde ortadan kaldırır. Nötral pH'lı ve suda çözünen yapısı sayesinde daha hızlı verilebilir ve doku hasarı riski düşüktür.
Ayrıca kas içine uygulanabilir; fenitoin bu yolla verilemez.
Alanın en kritik güvenlik konusu doz birimidir. İlaç, fenitoin eşdeğeri birimiyle reçetelenir ve uygulanır.
Bu birim karıştırıldığında ciddi doz hataları ortaya çıkar; miligram olarak yazılan bir istem, ölümcül yanlışlığa yol açabilir. Bu nedenle istemlerde birimin açıkça belirtilmesi zorunludur.
İkinci konu, dönüşüm süresidir. İlaç hızlı verilebilse de fenitoine dönüşmesi zaman aldığından, etkin kan düzeyine ulaşma süresi belirgin biçimde kısalmaz.
Bu ayrım, status epileptikus tedavisinde gözetilmelidir; ilacın hızlı infüzyonu, etkinin hemen başlayacağı anlamına gelmez.
Kullanım alanları status epileptikus, nöbet profilaksisi ve ağızdan alamayan hastalarda fenitoin tedavisinin sürdürülmesidir.
Status epileptikusta ilk seçenek benzodiazepinlerdir; bu ilaç ikinci basamak seçeneklerden biridir.
Uygulama sırasında kan basıncı ve elektrokardiyografi izlemi gereklidir; hızlı infüzyon ritim bozukluğu ve basınç düşüklüğüne yol açabilir.
Kaşıntı ve karıncalanma, özellikle yüz ve kasık bölgesinde sık görülen ve geçici bir yan etkidir; infüzyon hızının azaltılmasıyla düzelir.
Kan düzeyi izlemi, dönüşüm tamamlandıktan sonra yapılmalıdır; erken alınan örnek yanıltıcıdır.
Fenitoinin tüm yan etkileri ve etkileşimleri bu ilaç için de geçerlidir. Hipoalbüminemi varlığında serbest düzeyin değerlendirilmesi gerekir.
Karaciğer enzimlerini güçlü biçimde uyarır; geniş ilaç etkileşimi yükü taşır.
Maliyeti yüksektir; bu nedenle her hastada değil, damar yolu sorunları ve hızlı yükleme gereken durumlarda tercih edilir.
Eş anlamlılar
- Fenitoin ön ilacı
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Brunton LL ve ark. (ed.), Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14. baskı, 2023.