Hiperlipidemi

Hiperlipidemi (İng. hyperlipidemia), kandaki yağ düzeylerinin normalin üzerinde olmasıdır.

Etimoloji

Yunanca hyper (aşırı), lipos (yağ) ve -emi (kanda bulunma) sözcüklerinden oluşur.

Tablo, kolesterol ve trigliserit yüksekliklerini kapsar; bu iki bozukluğun klinik anlamı belirgin biçimde farklıdır.^[1]

Düşük yoğunluklu lipoprotein kolesterolün yüksekliği, ateroskleroz sürecinin doğrudan nedenidir.

Bu ilişki nedensel kabul edilmektedir; düzeyin düşürülmesi olayları tutarlı biçimde azaltır.

Trigliserit yüksekliği ise farklı bir anlam taşır; çok yüksek değerlerde asıl risk pankreatittir.

Bu ayrım, tedavi önceliğini belirler ve karıştırılmamalıdır.

Nedenler birincil ve ikincil olarak ayrılır; ikincil nedenler daha sık ve düzeltilebilirdir.

Bu nedenler arasında denetimsiz diyabet, hipotiroidi, nefrotik sendrom, kronik böbrek hastalığı, obezite ve alkol kullanımı bulunur.

Bu nedenle tedaviye başlamadan önce ikincil nedenler araştırılmalıdır; bu adımın atlanması sık bir hatadır.

Nitekim hipotiroidi düzeltildiğinde kolesterol düzeyleri normale dönebilir; gereksiz ilaç kullanımı böylece önlenir.

Ayrıca tedavi edilmemiş hipotiroidide statin kullanımı, kas hasarı riskini artırır.

İlaçlar da nedendir; kortikosteroidler, tiyazidler, östrojen ve bazı antipsikotikler düzeyleri yükseltir.

Ailesel hiperkolesterolemi, kalıtsal ve sık görülen bir bozukluktur; erken yaşta damar hastalığına yol açar.

Bu tanı, çok yüksek kolesterol düzeyi, aile öyküsü ve tendon kalınlaşmasıyla akla gelmelidir.

Bu hastalık büyük ölçüde tanınmamaktadır; erken tanı ve aile taraması yaşam kurtarır.

Tedavi kararı, tek başına kolesterol düzeyine göre değil, toplam kalp-damar riskine göre verilir.

Bu yaklaşım, risk hesaplama araçlarıyla desteklenir.

Yaşam biçimi değişikliği tedavinin temelidir; beslenme düzeni, kilo kaybı ve fiziksel etkinlik önerilir.

Doymuş yağın azaltılması, tek başına kolesterol alımının kısıtlanmasından daha etkilidir.

Statinler ilk seçenek ilaçtır; ezetimib ve PCSK9 engelleyicileri eklenebilir.

Çok yüksek trigliserit değerlerinde fibratlar ve omega-3 yağ asitleri kullanılır.

Statine bağlı kas yakınmaları sıktır; ancak plasebo denetimli çalışmalar bunların büyük bölümünün ilaçtan bağımsız olduğunu göstermiştir.

Bu bulgu, gereksiz tedavi bırakmalarını önlemek açısından önemlidir.

Lipoprotein(a) düzeyi kalıtsaldır ve bağımsız risk oluşturur; yaşam boyu bir kez ölçülmesi önerilmektedir.