Kateter
Kateter (İng. catheter; Yun. katheter, içine sokulan), vücut boşluklarına ya da damarlara yerleştirilen ince, boru biçimindeki tıbbi araçtır.
Etimoloji
Yunanca kathienai (içine indirmek) fiilinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Kullanım amacına göre birçok tür bulunur: damar içi kateterler, üriner kateter, drenaj kateterleri, diyaliz kateterleri, göğüs tüpleri ve girişimsel işlemlerde kullanılan özel kateterler. Ortak özellikleri, doğal engelleri aşarak vücuda erişim sağlamalarıdır; bu, hem yararlarının hem de risklerinin kaynağıdır.[1]
Damar içi kateterler çevresel ve merkezî olarak ayrılır. Merkezî venöz kateterler, damar tahriş edici ilaçların verilmesi, basınç izlemi, diyaliz ve uzun süreli tedavi için kullanılır. Yerleştirme sırasında pnömotoraks, arter yaralanması, hava embolisi ve ritim bozukluğu gelişebilir. Ultrasonografi kılavuzluğu bu komplikasyonları belirgin biçimde azaltmıştır ve standart uygulama kabul edilir.
En önemli sorun, kateter ilişkili enfeksiyonlardır. Kan dolaşımı enfeksiyonları, ölüm oranını ve yatış süresini artırır. Korunmada el hijyeni, tam bariyer önlemleri, uygun deri antisepsisi, femoral bölgeden kaçınma ve en önemlisi gereksiz kateterin çıkarılması yer alır. Bu önlem demetleri, enfeksiyon oranlarını neredeyse sıfıra indirebilmektedir.
En sık ve en kolay düzeltilebilir hata, gerekçesi ortadan kalkmış kateterin yerinde bırakılmasıdır. Her gün kateter gerekliliğinin sorgulanması, enfeksiyon önlemenin en etkili yoludur.
Üriner kateterler için de aynı ilke geçerlidir. En sık takılma gerekçeleri arasında kolaylık ve idrar çıkışı izlemi bulunur; oysa bunların çoğu kabul edilebilir gerekçe değildir. Kateterli her gün, enfeksiyon riskini artırır. Ayrıca belirtisiz bakteri üremesinin tedavi edilmesi, gereksiz antibiyotik kullanımının önemli bir kaynağıdır ve dirençli mikroorganizmalara yol açar; gebelik ve belirli ürolojik girişimler dışında tedavi gerektirmez. Bu ayrım, antibiyotik yönetiminin temel konularındandır.
Kateter tıkanması, yer değiştirmesi, tromboz ve damar darlığı diğer sorunlardır. Diyaliz hastalarında kateter kullanımı, damar erişim yollarının korunması açısından son seçenek kabul edilir; kolda oluşturulan kalıcı erişim yolları tercih edilir.
Girişimsel işlemlerde kullanılan kateterler tanı ve tedaviyi birleştirir: koroner anjiyografi, damar içi stent uygulamaları, emboli tedavileri ve apse drenajı bu kapsamdadır.
Kateter ucunun doğru yerleştiğinin doğrulanması zorunludur; merkezî kateterlerde grafi ile konum denetimi, arter içine yanlış yerleşimin dışlanması ve ilk kullanım öncesi kontrol standart uygulamalardır.
Kateterin çıkarılması sırasında da dikkat gerekir; merkezî kateter çıkarılırken hastanın yatar konumda tutulması ve solunum manevrası, hava embolisini önler.
Uzun süreli tedavi gerektiren hastalarda tünelli kateterler ve deri altına yerleştirilen erişim odacıkları, enfeksiyon riskini azaltır ve yaşam niteliğini artırır.
Eş anlamlılar
- Sonda
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Vincent JL ve ark. (ed.), Textbook of Critical Care, 8. baskı, 2023.