Kolloid
Kolloid (İng. colloid; Yun. kolla, tutkal), içinde büyük moleküller bulunduran ve damar içinde daha uzun süre kalan sıvı türüdür.
Etimoloji
Yunanca kolla (tutkal) sözcüğünden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Sıvı tedavisinde kullanılan çözeltiler kristalloid ve kolloid olarak ikiye ayrılır. Kristalloidler küçük moleküllerden oluşur ve damar dışına kolayca geçer; kolloidler ise büyük moleküller içerdiğinden ozmotik basınç oluşturarak damar içinde daha uzun süre tutulur. Kuramsal olarak bu özellik, daha küçük hacimle daha etkili dolaşım desteği sağlaması beklenir.[1]
Başlıca örnekler albümin çözeltileri, hidroksietil nişasta, jelatin ve dekstrandır.
Ancak beklenen üstünlük klinik çalışmalarda doğrulanmamıştır. Ağır hastalarda kolloid kullanımının kristalloidlere göre ölüm oranını azaltmadığı gösterilmiştir. Bunun temel nedeni, hastalık durumunda damar duvarındaki geçirgenliğin artması ve büyük moleküllerin de dokuya kaçmasıdır; bu durumda kolloid, damar içinde tutulma üstünlüğünü yitirir. Bu bulgu, fizyolojik akıl yürütmenin tek başına yeterli olmadığını gösteren önemli bir örnektir.
Hidroksietil nişasta, en çarpıcı örnektir. Yaygın kullanımdan sonra yapılan büyük çalışmalarda akut böbrek hasarı ve böbrek replasman tedavisi gereksinimini artırdığı, ayrıca kanama riskini yükselttiği gösterilmiştir. Bu nedenle sepsis ve ağır hastalarda kullanımı önerilmez ve birçok ülkede kısıtlanmıştır. Bu, ilaç güvenliği açısından öğretici bir gelişmedir.
Albüminin yeri daha ayrıntılıdır. Genel kullanımda kristalloidlere üstünlüğü gösterilememiştir; ancak belirli durumlarda yararlı olabilir. Siroza bağlı karın sıvısının büyük hacimde boşaltılması sırasında dolaşım bozukluğunu önlemede, spontan bakteriyel peritonitte böbrek hasarını azaltmada ve hepatorenal sendrom tedavisinde yeri vardır. Buna karşılık travmatik beyin hasarı olan hastalarda kullanımı zararlı bulunmuştur; bu, kesin bir kaçınma gerekçesidir.
Ayrıca albümin, düşük albümin düzeyini "düzeltmek" amacıyla verilmemelidir; düşük düzey çoğu kez iltihabi süreçlerin sonucudur ve yerine koymakla gidiş değişmez. Bu, sık yapılan bir hatadır.
Jelatin ve dekstran çözeltileri, alerjik tepkime riski ve pıhtılaşma üzerine etkileri nedeniyle sınırlı kullanılır. Dekstran ayrıca kan grubu belirleme testlerini bozabilir.
Kristalloid seçiminde de önemli gelişmeler olmuştur; dengeli çözeltilerin, yüksek klor içerikli çözeltilere göre böbrek açısından daha güvenli olduğu yönünde kanıtlar bulunmaktadır.
Günümüz yaklaşımında sıvı tedavisi bir ilaç gibi ele alınır: gerekçesi, türü, dozu ve süresi belirlenir; yanıt değerlendirilir ve gereksinim kalmadığında kesilir. Aşırı sıvı yüklenmesi, ödem yoluyla doku oksijenlenmesini bozar ve organ işlev bozukluğunu artırır.
Eş anlamlılar
- Kolloid çözelti
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Vincent JL ve ark. (ed.), Textbook of Critical Care, 8. baskı, 2023.