Metadon

Metadon (İng. methadone), uzun etkili sentetik opioiddir.

Etimoloji

Geliştirilen molekülün uluslararası ortak adından gelir.

Klinik bağlam

İlaç, mu opioid almacına bağlanır; ayrıca NMDA almacını bloke eder ve serotonin ile noradrenalin geri alımını engeller. Bu ek etkiler, nöropatik ağrıda yararını açıklar.

Başlıca kullanım alanları opioid kullanım bozukluğunda idame tedavisi ve kronik ağrı yönetimidir.

İdame tedavisinde, yoksunluğu önler, istek duygusunu azaltır ve yasadışı madde kullanımını belirgin biçimde düşürür. Bu tedavinin ölüm oranını, enfeksiyon riskini ve suça karışmayı azalttığı gösterilmiştir.

Alanın en kritik farmakolojik özelliği, ağrı kesici etki süresi ile yarılanma ömrü arasındaki uyumsuzluktur. Ağrı kesici etki saatlerle ölçülürken, yarılanma ömrü çok daha uzundur ve kişiler arasında büyük değişkenlik gösterir.

Bu uyumsuzluk, en tehlikeli sonucu doğurur: hasta ağrısının sürdüğünü düşünerek doz aldığında ilaç birikir ve gecikmiş solunum baskılanması gelişir. Ölümler çoğunlukla tedavinin ilk günlerinde ve doz artışlarından sonra görülür.

Bu nedenle tedaviye düşük dozla başlanır ve doz artışları uzun aralıklarla yapılır. "Başlangıçta düşük, artışta yavaş" ilkesi kesindir.

İkinci kritik güvenlik konusu QT aralığının uzamasıdır. Doza bağlıdır ve torsade de pointes ritim bozukluğuna yol açabilir. Bu nedenle tedavi öncesi ve izlemde elektrokardiyografi çekilir; hipokalemi, hipomagnezemi ve QT uzatan diğer ilaçlar riski artırır.

Üçüncü konu, ilaç etkileşimi yüküdür. Sitokrom P450 enzimleriyle yıkılır; enzim uyarıcıları — rifampisin, bazı antiepileptikler ve bazı antiretroviraller — düzeyi düşürerek yoksunluğa yol açar, engelleyiciler ise toksisiteye neden olur.

Diğer opioidlerden metadona geçişte doz dönüşüm oranları güvenilir değildir ve doza bağlı olarak değişir; bu nedenle dönüşüm, deneyimli hekim gözetiminde ve belirgin doz azaltımıyla yapılmalıdır. Standart eşdeğerlik tablolarının körü körüne kullanılması ölümcül olabilir.

Yoksunluk belirtileri, uzun yarılanma ömrü nedeniyle geç başlar ve uzun sürer; bu, ilacın idame tedavisindeki üstünlüğüdür.

Tedavi kesintileri risklidir. Hastaneye yatan hastalarda idame dozunun sürdürülmesi zorunludur; kesilmesi yoksunluğa ve tedavi bırakmaya yol açar. Bu, sık yapılan bir hatadır.

Ağrı tedavisi gerektiğinde, idame dozu ağrı kesici etki sağlamaz; ek analjezi ayrıca planlanmalıdır. Bu ayrımın bilinmemesi, hastaların yetersiz ağrı tedavisi almasına yol açar.

Aşırı dozda nalokson etkilidir; ancak metadonun etki süresi çok uzun olduğundan yinelenen doz ya da infüzyon gerekir ve hasta uzun süre izlenmelidir.

Gebelikte idame tedavisi sürdürülür; kesilmesi hem anne hem bebek için risklidir. Yenidoğanda yoksunluk sendromu açısından izlem yapılır.

Eş anlamlılar

• Metadon hidroklorür

İlgili terimler

• Opioid
• Madde kullanım bozukluğu
• Solunum depresyonu
• QT uzaması
• Morfin