Nikotin

Nikotin (İng. nicotine), tütün bitkisinde bulunan, nikotinik asetilkolin reseptörlerini uyaran alkaloittir. Tütün bağımlılığının temel sorumlusudur.

Etimoloji

Adı, tütün bitkisini Fransa'ya tanıtan diplomat Jean Nicot'tan gelir; bitkinin cins adı Nicotiana da aynı kökenlidir.

Klinik bağlam

Madde, merkezi ve periferik sinir sistemindeki nikotinik reseptörlere bağlanarak etki gösterir. Sigara dumanıyla alındığında akciğerlerden hızla emilir ve saniyeler içinde beyne ulaşır; beyin ödül yolağında dopamin salınımını artırır. Bu hızlı ve yinelenen ödül, bağımlılık gelişiminin temelidir. Reseptör sayısındaki artış ve duyarlılık değişiklikleri tolerans ile yoksunluk belirtilerini açıklar.

Akut etkileri arasında kalp hızında ve kan basıncında artış, damar büzülmesi, uyanıklıkta artış, iştahın baskılanması ve bağırsak hareketlerinde artış bulunur. Yüksek dozda bulantı, kusma, terleme, baş dönmesi, tremor, nöbet ve solunum kaslarının felci görülür; çocuklarda sıvı nikotin ürünlerinin yutulması ağır zehirlenmeye yol açabilir. Tarımsal maruziyette, ıslak tütün yapraklarıyla temas sonucu deri yoluyla emilime bağlı "yeşil tütün hastalığı" bildirilmiştir.

Nikotinin kendisi bağımlılık yaratan bileşen olmakla birlikte, tütün kullanımına bağlı ölümlerin başlıca nedeni yanma ürünleridir: katran, karbon monoksit ve karsinojenler. Bu ayrım, tedavi yaklaşımının temelini oluşturur — nikotin replasman tedavisi, bağımlılığı hedeflerken yanma ürünlerine maruziyeti ortadan kaldırır.

Sigara kullanımı hemen her organ sistemini etkiler: koroner arter hastalığı, inme, periferik arter hastalığı, kronik obstrüktif akciğer hastalığı, akciğer ve diğer kanserler, dislipidemi, insülin direnci, osteoporoz, yara iyileşmesinde gecikme ve kısırlık başlıcalarıdır. Gebelikte düşük doğum ağırlığı, erken doğum ve plasenta komplikasyonlarıyla ilişkilidir. Ayrıca sigara, birçok ilacın metabolizmasını hızlandırır; klozapin, olanzapin, teofilin ve varfarin bu açıdan önemlidir — hastaneye yatışla sigaranın bırakılması, bu ilaçların kan düzeylerinin beklenmedik biçimde yükselmesine yol açabilir ve doz gözden geçirilmelidir.

Bırakma en etkili tek girişimdir; risk yılların içinde belirgin biçimde geriler. Tedavi iki bileşenden oluşur: davranışsal destek ve ilaç tedavisi. İkisinin birlikte uygulanması başarıyı belirgin biçimde artırır. İlaç seçenekleri nikotin replasman tedavisi — bant, sakız, pastil, ağız spreyi ve inhaler —, vareniklin ve bupropiondur. Nikotin bantlarının kısa etkili biçimlerle birleştirilmesi etkinliği artırır. Vareniklin, kısmi agonist etkiyle hem yoksunluğu azaltır hem sigaradan alınan ödülü köreltir.

Nikotin replasman tedavisinin kardiyovasküler hastalığı olan kişilerde kullanımı sık sorgulanır; kanıtlar, kararlı hastalarda güvenli olduğunu ve sigara içmenin yarattığı riskin çok altında kaldığını göstermektedir. Bu nedenle koroner hastalığı bulunan hastalarda tedaviden kaçınılmaması önerilir.

Perioperatif dönemde sigaranın bırakılması, yara enfeksiyonu ve solunum komplikasyonlarını azaltır; bırakma ne kadar erken olursa yarar o kadar belirgindir, ancak son günlerde bırakmanın zararlı olduğu yönündeki eski görüş desteklenmemektedir. Hastaneye yatış, bırakma girişimi için değerli bir fırsat kabul edilir ve nikotin replasmanı yoksunluğa bağlı ajitasyonu azaltır.

Elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünleri, yanma ürünlerini azaltmakla birlikte nikotin bağımlılığını sürdürür; uzun dönem güvenliği konusunda veriler sınırlıdır ve gençlerde bağımlılık başlangıcına yol açması önemli bir halk sağlığı kaygısıdır. Bırakma aracı olarak kullanımı tartışmalıdır ve kanıta dayalı tedavilerin yerine geçmez.

Eş anlamlılar

• Nikotin alkaloidi

İlgili terimler

• Nikotinik asetilkolin reseptörü
• Kronik obstrüktif akciğer hastalığı
• Koroner arter hastalığı
• Akciğer kanseri
• Bağımlılık