Nörolojik muayene
Nörolojik muayene (İng. neurological examination), sinir sisteminin işlevlerinin sistemli biçimde değerlendirilerek lezyonun yerinin ve niteliğinin belirlenmesini amaçlayan klinik incelemedir. Görüntüleme çağında bile tanısal sürecin çatısını kurar.
Etimoloji
Adlandırma, sinir sistemini belirten Yunanca neuron kökünden gelir; muayene, klinik incelemenin sistemli biçimini anlatır.
Klinik bağlam
Muayenenin ayırt edici mantığı, bulguları toplamaktan çok bir soruyu yanıtlamasıdır: lezyon nerede? Bu "yerleştirme" yaklaşımı, tanısal olasılıkları daraltır ve hangi görüntülemenin, hangi bölgeyi kapsayacak biçimde isteneceğini belirler. Görüntüleme, muayenenin yerine geçmez; yanlış bölgeye ya da yanlış soruyla istenen bir inceleme, gerçek lezyonu tümüyle atlayabilir.[1]
Muayene geleneksel olarak bölümlere ayrılır: bilinç ve zihinsel durum, kraniyal sinirler, motor sistem (kas kütlesi, tonus, güç), refleksler, koordinasyon, duyu muayenesi ve yürüyüş. Bu bölümlerin her biri farklı düzeyleri sınar ve birlikte yorumlandıklarında lezyonun yeri ortaya çıkar.
Yerleştirmenin temel ayrımları birkaç örüntüye dayanır. Üst motor nöron tutulumunda güçsüzlüğe artmış tonus, canlı refleksler ve Babinski yanıtı eşlik ederken; alt motor nöron tutulumunda kas erimesi, fasikülasyon ve azalmış refleksler görülür. Duyu kaybının dağılımı ayrı bir harita sunar: "eldiven-çorap" örüntüsü polinöropatiyi, dermatomal dağılım kök tutulumunu, belirli bir düzeyin altındaki kayıp (duyu seviyesi) omurilik lezyonunu, yüz ile gövdenin karşı taraflarının etkilenmesi ise beyin sapı lezyonunu işaret eder. Kortikal bulgular — afazi, ihmal, apraksi — lezyonu hemisfere yerleştirir.
Bilinci kapalı hastada muayene farklı bir çerçeveye oturur ve büyük ölçüde beyin sapı refleksleri üzerinden yürütülür: pupil çapı ve ışık yanıtı, kornea refleksi, okülosefalik ve okülovestibüler yanıtlar, öğürme-öksürük refleksleri ile solunum örüntüsü. Bu bulgular, lezyonun düzeyini yukarıdan aşağıya haritalamayı sağlar; ayrıca metabolik ile yapısal nedenlerin ayrımında değerlidir — metabolik ensefalopatilerde pupil ışık yanıtı uzun süre korunur.
Muayenenin geçerliliği, karıştırıcı etkenlerin farkında olunmasına bağlıdır. Sedasyon, rezidüel nöromüsküler blok, hipotermi, hipoglisemi, ağır elektrolit bozuklukları ve ilaç etkileri bulguları baskılayabilir; bu koşullar düzeltilmeden yapılan değerlendirme, özellikle prognoz belirlemede ciddi hatalara yol açar. Bu ilke, nöroprognostikasyon ve beyin ölümü tanısında kesin bir ön koşuldur.
Standartlaştırılmış ölçekler, muayeneyi tümüyle değil ama belirli amaçlarla tamamlar: Glasgow koma skalası bilinç düzeyini, NIHSS inme defisitinin ağırlığını izlemeye yarar. Bu araçlar iletişimi kolaylaştırır ve değişimi nesnelleştirir; ancak yerleştirme bilgisini vermezler ve ayrıntılı muayenenin yerine geçmezler.
Yoğun bakım bağlamında muayenenin en değerli yönü, zaman içindeki değişimin izlenmesidir. Tek bir andaki bulgudan çok, kötüleşme ya da düzelme eğilimi tanısaldır; bu nedenle bulguların standart biçimde ve düzenli aralıklarla belgelenmesi gerekir. Yeni ortaya çıkan asimetri, pupil değişikliği ya da bilinç düzeyinde gerileme, ivedi görüntüleme gerektiren uyarılardır.[2]
Anestezi ve girişimsel işlemler açısından, girişim öncesi mevcut nörolojik bulguların belgelenmesi temel bir güvenlik uygulamasıdır; ameliyat sonrası saptanan bir defisitin önceden var olup olmadığı ancak böyle ayırt edilebilir. Nöroaksiyel anestezi uygulanan hastalarda motor ve duyu işlevinin düzenli değerlendirilmesi, epidural hematom gibi komplikasyonların erken tanınmasını sağlar.
Klinik tuzakların başında, muayenenin görüntüleme sonrasına ertelenmesi ya da tümüyle atlanması gelir. Bir diğeri, tutarsız ve anatomik olarak açıklanamayan bulguların doğrudan işlevsel kökene bağlanmasıdır; bu yargı ancak diğer nedenler dışlandıktan sonra verilmelidir.
Eş anlamlılar
- Nörolojik değerlendirme
- Sinir sistemi muayenesi