Ortostatik hipotansiyon

Ortostatik hipotansiyon (İng. orthostatic hypotension; Yun. orthos "dik" + statikos "durma"), ayağa kalkıldığında kan basıncının belirgin biçimde düşmesidir. Düşme, senkop ve yaralanmaların önemli bir nedenidir.

Etimoloji

Yunanca dik anlamındaki orthos ile durmak anlamındaki statikos sözcüklerinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Ayağa kalkıldığında yerçekimiyle bacaklarda ve karın içi damarlarda kan göllenir; venöz dönüş ve dolayısıyla ön yük azalır. Sağlıklı kişide baroreseptör refleksi devreye girer: sempatik uyarı artar, kalp hızı yükselir ve damar direnci artarak basınç korunur. Bu refleksin yetersiz kalması ya da hacim eksikliği bulunması durumunda basınç düşer.

Nedenler iki grupta toplanır. Nörojenik olmayan nedenler daha sıktır: hacim eksikliği, kanama, dehidratasyon, aşırı diürez, uzun süreli yatak istirahati, adrenal yetmezlik, ateş ve ilaçlar. Sorumlu ilaçların başında antihipertansifler, diüretikler, nitratlar, alfa blokerler, trisiklik antidepresanlar, antipsikotikler, dopaminerjik ajanlar ve fosfodiesteraz-5 inhibitörleri gelir. Nörojenik nedenler otonom sinir sisteminin bozulduğu durumlardır: diabetes mellitusa bağlı otonom nöropati, Parkinson hastalığı ve ilişkili sendromlar, çoklu sistem atrofisi, amiloidoz, B12 vitamini eksikliği, omurilik yaralanması ve saf otonom yetmezlik.

Tanı, yatar pozisyonda dinlendikten sonra ayağa kalkıldığında sistolik ve diyastolik basınçlardaki düşüşün belirlenen eşikleri aşmasıyla konur; ölçüm belirli aralıklarla yinelenmelidir. Yalnızca oturur pozisyonda yapılan ölçüm yeterli değildir; hastanın ayağa kaldırılması gerekir. Kalp hızındaki değişim ayrım için değerlidir: hacim eksikliğinde belirgin taşikardi görülürken, nörojenik biçimde kalp hızı beklendiği kadar artmaz — bu bulgu otonom yetmezliği düşündürür. Yatar pozisyonda hipertansiyonun eşlik etmesi de nörojenik biçimin tipik özelliğidir ve tedaviyi güçleştirir.

Klinik tabloda ayağa kalkınca baş dönmesi, göz kararması, halsizlik, bulanık görme, ense ve omuz bölgesinde ağrı — askı biçiminde — ve senkop bulunur. Belirtiler sabah, yemek sonrası, sıcak ortamda, egzersiz sonrası ve uzun süre ayakta durunca ağırlaşır. Yemek sonrası hipotansiyon, yaşlıda ayrı bir başlıktır ve düşmelerin nedenlerindendir. Bazı hastalar belirti tanımlamaz; bu durumda tekrarlayan düşmeler tek bulgu olabilir.

Değerlendirmede ilaç listesinin gözden geçirilmesi ilk ve en verimli adımdır; hacim durumu, anemi, elektrolitler, böbrek işlevi, tiroit ve glisemi değerlendirilir. Nörolojik muayene ve gerektiğinde otonom işlev testleri yapılır. Senkopun kardiyak nedenlerden ayrılması önemlidir; efor sırasında senkop, çarpıntı, ailede ani ölüm öyküsü ve elektrokardiyografik anormallikler kardiyak değerlendirmeyi gerektirir.

Yönetim ilaç dışı önlemlerle başlar: sorumlu ilaçların kesilmesi ya da dozunun azaltılması, yeterli sıvı ve tuz alımı — kalp yetersizliği ve böbrek hastalığı yoksa —, ayağa yavaş kalkma, bacak çaprazlama ve kas gerdirme manevraları, bası çorapları ve karın bandajı, yatağın baş tarafının yükseltilmesi, sıcak ortamdan ve büyük öğünlerden kaçınma. Yatağın baş tarafının yükseltilmesi, gece idrar kaybını azaltarak sabah belirtilerini hafifletir.

Yeterli olmadığında ilaç tedavisi uygulanır: mineralokortikoid etkili fludrokortizon hacmi artırır; midodrin ve droksidopa damar direncini yükseltir. Bu ilaçlar yatar pozisyonda hipertansiyonu ağırlaştırabileceğinden akşam dozlarından kaçınılır ve hasta yatarken başı yüksek tutulur.

Yoğun bakım ve ameliyat sonrası dönemde uzun süreli yatak istirahati, sedasyon, nöroaksiyel blok, hacim eksikliği ve ilaçlar bir arada bulunduğundan risk yüksektir; ilk mobilizasyonun denetimli yapılması, kan basıncının ayakta ölçülmesi ve refakatli yürütme, önlenebilir düşmeleri azaltır.

Eş anlamlılar

• Postural hipotansiyon

İlgili terimler

• Senkop
• Hipovolemi
• Otonom nöropati
• Baroreseptör
• Düşme