Senkop
Senkop (İng. syncope; Yun. synkope "ani kesilme"), beyin kan akımının geçici olarak azalmasına bağlı ani ve kısa süreli bilinç kaybıdır. Kendiliğinden ve tam olarak düzelmesi tanımın ayrılmaz parçasıdır.
Etimoloji
Terim, Yunanca synkoptein (kesmek, ansızın durdurmak) fiilinden türer.
Klinik bağlam
Tanımdaki üç özellik — ani başlangıç, kısa süre ve tam düzelme — senkopu diğer geçici bilinç kaybı nedenlerinden ayırır. Ortak fizyolojik yol, serebral perfüzyonun kısa süreli kesilmesidir; birkaç saniyelik akım kaybı bile bilinç kaybına yeter. Mekanizmalar üç grupta toplanır ve bu ayrım prognozu belirler.[1]
Refleks (nörokardiyojenik) senkop en sık ve en iyi seyirli gruptur. Vazovagal biçimde, uzun süre ayakta kalma, sıcak ortam, ağrı, korku ya da kan görme gibi tetikleyiciler refleks bir yanıtla damar direncini ve kalp hızını düşürür. Bu tabloda öncül belirtiler — bulantı, terleme, solukluk, göz kararması, kulak çınlaması — tipiktir ve tanısal değer taşır. Durumsal senkop öksürük, işeme, dışkılama ve yutma sırasında ortaya çıkar. Karotis sinüs aşırı duyarlılığı, boyun hareketleriyle tetiklenen ve yaşlılarda görülen bir biçimdir.
Ortostatik senkop, ayağa kalkışta kan basıncının yeterince korunamamasına bağlıdır; nedenleri arasında hipovolemi, kanama, ilaçlar — antihipertansifler, diüretikler, alfa blokerler —, otonom yetmezlik ve yaşa bağlı refleks zayıflaması bulunur.
Kardiyak senkop ise en tehlikeli gruptur ve bu ayrımın yapılması değerlendirmenin asıl amacıdır. Nedenleri arasında bradiaritmiler (hasta sinüs sendromu, atriyoventriküler blok), taşiaritmiler (ventriküler taşikardi, torsades de pointes), yapısal kalp hastalıkları (hipertrofik kardiyomiyopati, ağır aort darlığı) ve pulmoner emboli ile aort diseksiyonu gibi akut tablolar sayılır. Bu grup, ani kardiyak ölüm riski taşır.
Değerlendirmenin çekirdeği öykü, muayene ve elektrokardiyografidir; bu üçlü, olguların önemli bir bölümünde tanıyı koyar ya da riski belirler. Yüksek riski düşündüren özellikler tanımlıdır: eforla ya da yatarken ortaya çıkan senkop, öncül belirti olmaksızın ani düşme, çarpıntının eşlik etmesi, bilinen yapısal kalp hastalığı, anormal elektrokardiyografi ve ailede genç yaşta açıklanamayan ölüm öyküsü. Bu özellikler varlığında hasta ivedilikle ve genellikle yatırılarak değerlendirilir.
Ayırıcı tanıda epilepsi ilk sırada yer alır ve sıklıkla karışır; senkopta da kısa süreli sarsılmalar görülebilir. Ayrımda tetikleyici, öncül belirtiler, olayın süresi ve toparlanma hızı kullanılır — nöbette bilinç bulanıklığı dakikalarca sürerken senkopta toparlanma hızlıdır. Diğer ayırıcı tanılar arasında hipoglisemi, zehirlenmeler ve psikojenik yalancı senkop bulunur.
İleri incelemeler seçilmiş hastalara ayrılır: uzun süreli ritim izlemi, implante edilebilir kayıt cihazı, ekokardiyografi, egzersiz testi ve — seçilmiş olgularda — elektrofizyolojik çalışma. Eğik masa testinin yeri sınırlıdır. Rutin beyin görüntülemesi ve karotis Doppler incelemesi, nörolojik bulgu yoksa gereksizdir ve önerilmez; bu, sık yapılan ve kaynak israfına yol açan bir uygulamadır — çünkü senkop, tek bir karotis arterin tıkanmasıyla açıklanamaz.[2]
Yönetim nedene yöneliktir. Refleks senkopta hasta eğitimi, tetikleyicilerden kaçınma, yeterli sıvı ve tuz alımı ile öncül belirtiler başladığında karşı manevraların uygulanması temel yaklaşımdır. Ortostatik biçimde sorumlu ilaçlar gözden geçirilir. Kardiyak senkopta ise tedavi altta yatan aritmi ya da yapısal hastalığa yöneliktir; kalıcı kalp pili ya da defibrilatör gerekebilir.
Klinik tuzakların başında, eforla ortaya çıkan senkopun iyi huylu sayılması gelir; bu tablo aritmik nedenler ve yapısal kalp hastalığı açısından ivedi değerlendirme gerektirir. Bir diğeri, yaşlı hastada düşmenin senkop olup olmadığının sorgulanmamasıdır — bilinç kaybı sıklıkla anımsanmaz ve tanık anlatımı belirleyicidir.
Eş anlamlılar
- Bayılma
- Vazovagal senkop (refleks biçimi)