Otomatik eksternal defibrilatör
Otomatik eksternal defibrilatör (İng. automated external defibrillator, AED/OED; Yun. automatos "kendi kendine işleyen" + Lat. externus "dıştaki"), göğse yapıştırılan elektrot pedleri aracılığıyla kalp ritmini kendiliğinden analiz eden, yalnızca şoklanabilir ritim (ventriküler fibrilasyon, nabızsız ventriküler taşikardi) saptadığında şok öneren ya da veren ve sesli-görsel yönergelerle tıbbi eğitimi olmayan kişilerce kullanılmak üzere tasarlanmış taşınabilir defibrilasyon cihazıdır.
Etimoloji
Yunanca automatos (kendi kendine hareket eden; autos "kendi" + memaōs "istekli") sözcüğünden otomatik; Latince externus (dıştaki; exter "dışarıda") sözcüğünden eksternal; defibrilatör için defibrilasyon maddesine bakınız.
Klinik bağlam
Cihazın varlık nedeni zamandır: şoklanabilir ritimli kardiyak arrestte her dakikalık gecikme sağkalımı yaklaşık %7–10 azaltır ve ambulansın ulaşma süresi çoğu yerde bu pencereyi aşar; OED, defibrilasyonu profesyonellerden önce olay yerindeki tanıklara taşıyarak bu boşluğu kapatır. Ritim analizi algoritmaları şoklanabilir ritmi yüksek duyarlılık ve özgüllükle tanır; cihaz şok endike değilse şok veremez, bu güvenlik tasarımı eğitimsiz kullanıcı için temel güvencedir. Yarı otomatik modeller analiz sonrası kullanıcının düğmeye basmasını ister, tam otomatik modeller uyarı sonrası şoku kendiliğinden verir; tüm modeller sesli yönergelerle kardiyopulmoner resüsitasyon adımlarını da yönlendirir, bir kısmı kompresyon geri bildirimi sağlar.[1] Kullanım akışı basitleştirilmiştir: cihaz açılır, pedler çıplak göğse şemadaki gibi (anterolateral) yapıştırılır, analiz sırasında hastaya dokunulmaz, şok önerilirse herkesin temassız olduğu doğrulanarak verilir ve hemen kompresyona dönülür; su, aşırı kıllı göğüs (ped setindeki jiletle temizlenir), ilaç yamaları ve kalıcı cihaz kabartısı ped yerleşiminde gözetilen pratik ayrıntılardır. Sekiz yaş altı ve 25 kg altındaki çocuklarda enerji azaltıcı pediyatrik pedler ya da çocuk modu tercih edilir; yoksa erişkin pedleri kullanılmaktan kaçınılmaz, çünkü şoksuz kalmak daha zararlıdır.[2] Halka açık alanlara yerleştirme (public access defibrillation) programlarının etkinliği kanıtlanmıştır: havalimanları, spor tesisleri, alışveriş merkezleri ve kumarhaneler gibi tanıklı arrest olasılığı yüksek yerlerde OED kullanımı, hastane dışı arrestte sağkalımı iki-üç katına çıkarabilir; tanıklarca OED uygulanan şoklanabilir ritimli arrestte taburculuk sağkalımı %50–70'e ulaşabilir. Etkinliğin ön koşulları cihazın görünür, erişilebilir ve bakımlı olması (pil ve ped son kullanma denetimi), yerlerinin acil çağrı merkezlerince bilinmesi ve toplum eğitimidir; akıllı telefon uygulamalarıyla gönüllü yönlendirme ve OED harita sistemleri, zinciri güçlendiren güncel uygulamalardır.[3] OED, asistoli ve nabızsız elektriksel aktivitede şok önermez; bu durumda yönergeler kesintisiz kompresyonu sürdürmeye yönlendirir ve cihazın "şok önerilmiyor" çıktısı resüsitasyonun durdurulacağı anlamına gelmez.
Eş anlamlılar
- OED
- AED (İngilizce kısaltma; Türkçede de yaygın)
- Halka açık defibrilatör (yerleştirme programları bağlamında)
İlgili terimler
- Defibrilasyon
- Kardiyopulmoner resüsitasyon
- Kardiyak arrest
- Ventriküler fibrilasyon
- Temel yaşam desteği
- Ani kardiyak ölüm
Kaynaklar
- ↑ Olasveengen TM, Semeraro F, Ristagno G ve ark., European Resuscitation Council Guidelines 2021: Basic Life Support, Resuscitation, 2021.
- ↑ Panchal AR, Bartos JA, Cabañas JG ve ark., Part 3: Adult Basic and Advanced Life Support: 2020 American Heart Association Guidelines for Cardiopulmonary Resuscitation and Emergency Cardiovascular Care, Circulation, 2020.
- ↑ Kiguchi T, Okubo M, Nishiyama C ve ark., Out-of-hospital cardiac arrest across the World: First report from the International Liaison Committee on Resuscitation (ILCOR), Resuscitation, 2020.