Panik atak

Panik atak (İng. panic attack), dakikalar içinde doruğa ulaşan yoğun korku ve bedensel belirtilerle seyreden ani kaygı nöbetidir.

Etimoloji

Yunan mitolojisinde ani korku salan tanrı Pan'ın adından türeyen panik sözcüğünden gelir.

Klinik bağlam

Belirtiler çarpıntı, göğüs ağrısı, nefes darlığı, boğulma hissi, terleme, titreme, baş dönmesi, bulantı, uyuşma, üşüme ya da sıcak basması, gerçek dışılık duygusu, delirme ya da ölme korkusudur. Belirtiler tipik olarak on dakika içinde en yüksek düzeye ulaşır ve genellikle kısa sürede geriler.

Tek bir atak yaşanması yaygındır ve tek başına hastalık anlamına gelmez. Panik bozukluk tanısı, yinelenen ataklarla birlikte yeni atak yaşama korkusu ve buna bağlı davranış değişikliklerinin bulunmasını gerektirir.

Hiperventilasyon, belirtilerin bir bölümünü açıklar: karbondioksitin düşmesi solunumsal alkaloza yol açar, serbest kalsiyum azalır ve ağız çevresinde uyuşma, ellerde kasılma, baş dönmesi ortaya çıkar. Bu bulgular hastayı daha da korkutarak kısır döngü oluşturur.

Alanın en kritik konusu, tanının bir dışlama tanısı olmasıdır. Belirtiler birçok bedensel hastalıkla örtüşür; bu nedenle özellikle ilk atakta, ileri yaşta başlangıçta ve atipik seyirde bedensel nedenler değerlendirilmelidir.

Ayırıcı tanıda akut koroner sendrom, ritim bozuklukları, pulmoner emboli, hipoglisemi, hipertiroidi, astım, feokromositoma, nöbet, madde kullanımı ve yoksunluk durumları yer alır. Aşırı tiroit hormonu ve kafein alımı da benzer tablo yaratır.

En tehlikeli hata, gerçek bir bedensel hastalığın kaygıya bağlanmasıdır. Genç bir hastada göğüs ağrısı ve nefes darlığının doğrudan panik atak sayılması, pulmoner embolinin gözden kaçmasına yol açabilir. Buna karşılık karşıt hata da yaygındır: tanı konmuş hastada her başvuruda yinelenen kapsamlı tetkikler, kaygıyı pekiştirir ve hastalığı sürdürür.

Bu nedenle doğru yaklaşım, ilk değerlendirmede yeterli incelemeyi yapmak, ardından tanıyı açıkça koymak ve hastaya belirtilerin fizyolojik temelini anlatmaktır. Belirtilerin gerçek olduğunun ancak tehlikeli olmadığının açıklanması, tedavinin en etkili adımlarındandır.

Kaçınma davranışı, hastalığın en engelleyici yönüdür; agorafobi gelişebilir ve kişi giderek yaşam alanını daraltır.

Tedavide bilişsel davranışçı terapi ilk seçenektir ve kalıcı etki sağlar. İlaç tedavisinde seçici serotonin geri alım engelleyicileri kullanılır; başlangıçta belirtileri geçici olarak artırabileceğinden düşük dozla başlanır ve hasta bilgilendirilir.

Benzodiazepinler hızlı etkilidir; ancak bağımlılık, hoşgörü gelişimi ve terapinin etkinliğini azaltma riski nedeniyle sürekli kullanımdan kaçınılır.

Kafein, alkol, nikotin ve uyarıcı maddelerin azaltılması, uyku düzeni ve düzenli egzersiz destekleyicidir.

Eş anlamlılar

• Panik nöbeti

İlgili terimler

• Anksiyete bozukluğu
• Hiperventilasyon
• Depresyon
• Göğüs ağrısı
• Agorafobi