Tetanik uyarı
Tetanik uyarı (İng. tetanic stimulation), periferik sinire yüksek frekansta ve sürekli elektriksel uyarı verilmesidir. Nöromüsküler blokun izleminde kullanılan uyarı biçimlerinden biridir.
Etimoloji
Yunanca gerilme, kasılma anlamındaki tetanos sözcüğünden türetilmiştir; sürekli uyarımın yarattığı kesintisiz kasılmaya göndermedir.
Klinik bağlam
Normal koşullarda sinire yüksek frekansta uyarı verildiğinde kas, ayrı ayrı kasılmalar yerine sürekli ve güçlü bir kasılma gösterir. Nondepolarizan blokaj varlığında ise bu kasılma başlangıçta güçlüdür ancak zamanla zayıflar; buna sönme denir. Sönmenin nedeni, presinaptik reseptörlerin blokajıyla asetilkolin mobilizasyonunun bozulmasıdır. Depolarizan blokajda ise sönme beklenmez; bu ayrım, blok tipinin belirlenmesinde kullanılır.[1]
Uyarımın ikinci ve klinik açıdan daha kullanışlı özelliği, ardından ortaya çıkan post-tetanik güçlenmedir. Tetanik uyarım sinir ucunda asetilkolin sentez ve mobilizasyonunu geçici olarak artırır; bu nedenle hemen ardından verilen tek uyarılara, blokaj sürmesine karşın yanıt alınabilir. Bu olgu, post-tetanik sayım yönteminin temelini oluşturur ve derin blokajın derecelendirilmesini sağlar; dörtlü uyarıya hiçbir yanıt alınamayan aralıkta tek bilgi kaynağıdır.
Uygulamada birkaç kural gözetilir. Uyarım ağrılıdır; bu nedenle yalnızca yeterli anestezi ya da sedasyon altındaki hastada kullanılır, uyanık hastada uygulanmaz. Ölçümün yinelenmesi için belirli bir süre beklenmesi gerekir; tetanik uyarım kavşaktaki asetilkolin dinamiğini geçici olarak değiştirdiğinden, arka arkaya yapılan ölçümler yanıltıcı sonuç verir ve blokajı olduğundan yüzeysel gösterir.
Değerlendirmenin gözle ya da elle yapılması sınırlıdır; sönmenin fark edilmesi öznel ve güvenilmezdir. Bu nedenle nesnel ölçüm yapan cihazlar önerilir. Günlük uygulamada blokajın izlenmesi büyük ölçüde dörtlü uyarı ve post-tetanik sayımla yürütülür; tek başına tetanik uyarı, ağrılı olması ve sonraki ölçümleri etkilemesi nedeniyle rutin kullanılmaz.
Kalıntı blokajın saptanmasında tetanik uyarıya verilen yanıtın korunması güvenilir bir ölçüt sayılmaz; nesnel dörtlü uyarı oranının belirlenen eşiğe ulaştığının gösterilmesi gerekir. Kalıntı blokaj yutma bozukluğuna, üst havayolu tıkanıklığına, hipoksemiye ve aspirasyona yol açtığından, güncel kılavuzlar kas gevşetici uygulanan her hastada nesnel izlemi önermektedir.[2]
Yorumu etkileyen etkenler diğer uyarı biçimleriyle ortaktır: hipotermi, periferik dolaşımın bozulması, ödem, elektrot sorunları, hipokalemi, hipokalsemi, hipermagnezemi, asidoz, aminoglikozitler ve uçucu anestezikler. Felçli ya da denerve ekstremitede yapılan ölçüm, reseptör sayısındaki artış nedeniyle blokajı olduğundan az gösterir; sağlam taraf kullanılmalıdır.
Terim, klinikte ikinci bir anlamda da geçer: tetanoz hastalığında görülen sürekli kas kasılmaları ve hipokalsemide ortaya çıkan tetani tablosu, aynı kökten türeyen ancak farklı kavramlardır. Hipokalsemik tetanide Chvostek ve Trousseau bulguları aranır; bu tablo, sinir uyarılabilirliğinin artmasına bağlıdır ve elektriksel uyarı yöntemiyle ilgisi yoktur.
Eş anlamlılar
- Tetanik stimülasyon