Eritrosit

Eritrosit (İng. erythrocyte, red blood cell; Yun. erythros, kırmızı), oksijen taşımakla görevli, çekirdeksiz kan hücresidir.

Etimoloji

Yunanca erythros (kırmızı) ve kytos (hücre) sözcüklerinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Hücre, iki yüzü çukur disk biçimindedir; bu yapı yüzey alanını artırır ve dar kılcal damarlardan geçebilmesini sağlar. Çekirdeği ve mitokondrisi bulunmadığından enerjisini anaerobik yoldan sağlar; taşıdığı oksijeni kendisi tüketmez. Ortalama ömrü yaklaşık dört aydır ve yaşlanan hücreler dalakta yıkılır.

Yapımı kemik iliğinde gerçekleşir ve böbrekten salgılanan eritropoietin ile düzenlenir; doku oksijenlenmesindeki azalma bu hormonun salgısını artırır. Bu nedenle kronik böbrek hastalığında hormon üretiminin azalması anemiye yol açar. Yapım için demir, B12 vitamini ve folik asit gereklidir.

İçerdiği hemoglobin, oksijeni geri dönüşümlü biçimde bağlar. Bağlanma eğrisi S biçimindedir; asidoz, ısı artışı, karbondioksit yükselmesi ve 2,3-difosfogliserat artışı eğriyi sağa kaydırarak dokuya oksijen bırakılmasını kolaylaştırır. Bu düzenek, Bohr etkisi olarak bilinir.

Sayı ve özelliklerdeki değişiklikler tanısal bilgi taşır. Ortalama hücre hacmi, aneminin sınıflandırılmasında kullanılır: küçük hücreli anemide demir eksikliği ve talasemi, büyük hücreli anemide B12 ve folat eksikliği ile alkol kullanımı öne çıkar. Dağılım genişliği, karışık eksikliklerin ayırt edilmesine yardımcıdır.

Retikülosit sayımı, kemik iliğinin yanıtını gösterir. Yükselmesi kanama ya da hemolizi, düşük kalması ise yapım kusurunu düşündürür. Bu ayrım, anemi değerlendirmesinin en pratik basamağıdır ve sıklıkla atlanır.

Biçim bozuklukları belirli hastalıklara işaret eder: orak biçimli hücreler orak hücreli anemide, küre biçimli hücreler herediter sferositozda, parçalanmış hücreler ise trombotik mikroanjiyopati ve yaygın damar içi pıhtılaşma gibi mikroanjiyopatik tablolarda görülür. Parçalanmış hücrelerin saptanması acil değerlendirme gerektirir.

Zar ve enzim kusurları hemolize yol açar. Glukoz-6-fosfat dehidrogenaz eksikliğinde bazı ilaçlar, enfeksiyonlar ve bakla tüketimi ani hemoliz başlatır; bu nedenle ilaç seçiminde dikkat gerekir.

Sayının artması polisitemi olarak adlandırılır; kronik hipoksi, yüksek rakım ve kemik iliği hastalıkları başlıca nedenlerdir. Kan akışkanlığının bozulması tromboz riskini artırır.

Kan transfüzyonunda eritrosit süspansiyonu kullanılır; kan grubu uygunluğu ve çapraz karşılaştırma zorunludur. Kısıtlayıcı transfüzyon eşiğinin, kararlı hastalarda serbest yaklaşımdan daha güvenli olduğu gösterilmiştir. Saklama sırasında hücrelerde oluşan değişiklikler ve transfüzyon tepkimeleri, gereksiz kan kullanımından kaçınmayı gerektirir.

Eş anlamlılar

• Alyuvar
• Kırmızı kan hücresi

İlgili terimler

• Hemoglobin
• Anemi
• Hemoliz
• Eritropoietin
• Kan transfüzyonu